Aplikacja z Gdańska pomoże kobietom w ciąży. Chodzi o ich zdrowie

Projekt LIFE MUMs – Minimising Unseen Molecules realizowany będzie w latach 2026–2030. Bierze w nim udział dziewięciu partnerów z Polski, Niemiec, Grecji, Łotwy, Czech, Francji, Portugalii i Austrii.

Koncepcja projektu rozwijana jest przez dr hab. Aleksandrę Rutkowską, adiunkt w Zakładzie Koordynowanej Opieki Instytutu Pielęgniarstwa i Położnictwa Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego oraz prezes DetoxED, spółki typu spin-off GUMed i Politechniki Gdańskiej.

Substancje obecne w kosmetykach, opakowaniach i domowym kurzu

Projekt koncentruje się na tzw. związkach endokrynnie czynnych, określanych skrótem EDC. Są to substancje, które mogą oddziaływać na funkcjonowanie układu hormonalnego.

Do tej grupy zalicza się m.in. niektóre bisfenole, ftalany, związki PFAS czy wybrane substancje stosowane jako uniepalniacze. Można się z nimi zetknąć m.in. w opakowaniach żywności, tworzywach sztucznych, kosmetykach, środkach czystości, tekstyliach, meblach czy kurzu znajdującym się w mieszkaniach.

Szczególne znaczenie ma okres ciąży, kiedy hormony uczestniczą w rozwoju płodu, a łożysko pełni także funkcje hormonalne. Część związków może przenikać przez łożysko lub wpływać na jego funkcjonowanie.

Badania wskazują na związki między prenatalną ekspozycją na niektóre EDC a wybranymi parametrami przebiegu ciąży oraz rozwoju dziecka. Naukowcy podkreślają jednak, że siła dowodów jest różna w zależności od konkretnej substancji i badanego efektu.

Twórcy projektu zaznaczają, że LIFE MUMs nie ma straszyć kobiet ani sugerować, że pojedynczy kontakt z określoną substancją prowadzi do choroby.

Nie chcemy straszyć kobiet w ciąży chemią. Chcemy dać im wiedzę i konkretne rozwiązania. Nie jesteśmy w stanie wyeliminować całej ekspozycji środowiskowej, ale część źródeł możemy stosunkowo łatwo ograniczyć - zapewnia dr hab. Aleksandra Rutkowska.

Aplikacja CheckED podpowie, co można zmienić w domu

Jednym z głównych rezultatów projektu będzie CheckED Pink Edition, czyli specjalna wersja istniejącej już aplikacji CheckED przeznaczona przede wszystkim dla kobiet planujących ciążę oraz kobiet ciężarnych.

Użytkowniczka będzie odpowiadała na pytania dotyczące swoich codziennych nawyków. Chodzi m.in. o sposób przechowywania i podgrzewania żywności, stosowane kosmetyki i środki czystości oraz wyposażenie domu.

Na tej podstawie aplikacja ma identyfikować potencjalne źródła kontaktu m.in. z bisfenolami i ftalanami, oraz tworzyć indywidualny profil możliwej ekspozycji. Zamiast rozbudowanego raportu, użytkowniczka otrzyma kilka rekomendacji wskazujących, co warto zmienić w pierwszej kolejności.

Przykładem może być częste podgrzewanie jedzenia w plastikowych pojemnikach czy codzienne stosowanie wielu perfumowanych produktów.

To jest najważniejsza idea CheckED: nie mówić kobiecie: uważaj, wszędzie są szkodliwe substancje, tylko powiedzieć: tu są trzy rzeczy, które możesz realnie zmienić już dziś - podkreśla Rutkowska.

Aplikacja ma być bezpłatna i anonimowa. Nie będzie narzędziem diagnostycznym i nie będzie mierzyła stężenia substancji chemicznych w organizmie.

Lekarz i położna mają dostać szybkie narzędzie

Projekt obejmie również stworzenie specjalnego panelu dla przedstawicieli ochrony zdrowia, m.in. lekarzy ginekologów, lekarzy rodzinnych i położnych. Podczas wizyty specjalista będzie mógł szybko sprawdzić najważniejsze obszary potencjalnej ekspozycji pacjentki i przekazać jej konkretne zalecenia.

Cała interwencja ma być możliwa do przeprowadzenia w ciągu około 3–4 minut, tak aby mogła stać się częścią standardowej wizyty. Szczególną rolę w projekcie mają odegrać położne, które mają regularny kontakt z kobietami w ciąży.

Naukowcy sprawdzą, czy zalecenia rzeczywiście działają

LIFE MUMs nie będzie wyłącznie kampanią informacyjną. Projekt ma połączyć aplikację, działania prowadzone w gospodarstwach domowych, współpracę z personelem medycznym oraz badania biomonitoringowe.

Naukowcy chcą sprawdzić, czy proponowane zmiany w codziennych zachowaniach rzeczywiście pozwalają ograniczyć narażenie na wybrane substancje i które z nich są najłatwiejsze do utrzymania w dłuższej perspektywie.

W działania mają być zaangażowane także kobiety w wieku reprodukcyjnym, kobiety ciężarne oraz studenci kierunków medycznych.

Blisko 2 mln euro na projekt LIFE MUMs

Całkowity kwalifikowany budżet projektu LIFE MUMs – Minimising Unseen Molecules wynosi 1 999 983 euro. Maksymalne dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej to 1 199 990 euro, czyli 60 proc. kosztów.

Projekt będzie realizowany do 2030 roku. Jego twórcy liczą, że wypracowane rozwiązania będzie można w przyszłości wykorzystywać szerzej w profilaktyce i edukacji zdrowotnej, nie tylko w Polsce, ale również w innych państwach Unii Europejskiej.