dworzec PKP Gdańsk Główny

Czy dworzec PKP Gdańsk Główny wygląda jak w 1900 r.? Co odtworzono, a co wymyślono?

Za nami otwarcie przebudowanego dworca Gdańsk Główny. Przywrócenie obiektowi historycznego wyglądu było jednym z oczekiwań mieszkańców. Ile udało się odtworzyć z pierwowzoru oddanego w 1900 r.? Które elementy są kopią oryginałów, a które wizją współczesnych projektantów? Sprawdzamy.
Karol
Uliczny
11.08.2023 / 08:00

Dworzec PKP Gdańsk Główny wygląda jak w 1900 r.?

Bezspornie oryginalnymi pozostałościami dworca są kamienne cokoły pilastrów w hali głównej. Na podstawie zachowanej dokumentacji, udało się potwierdzić, że okładzin na ścianach nie wymieniano w trakcie powojennej przebudowy. Pozostałe elementy są rekonstrukcją, ewentualnie efektem konserwatorskiej kreacji, skomponowanym z historycznymi pozostałościami dekoracji, które nie mają oparcia w dokumentacji.

Efekty prac podróżni mogą podziwiać od 31 lipca, gdy obiekt udostępniono po przeciągającej się w nieskończoność 4-letniej przebudowie. Otwarcie było okazją do przyjrzenia się wykończeniu hali głównej oraz pozostałych pomieszczeń, które do tej pory, w odróżnieniu od elewacji, owiane były tajemnicą.

WIĘCEJ NA TEN TEMAT PRZECZYTASZ W ARTYKULE: Dworzec Gdańsk Główny już otwarty! Historia połączyła się z nowoczesnością

– W latach 60. cały wystrój hali głównej został zlikwidowany. Moderniści postanowili zerwać z wszelką dekoracją, która, w ich ocenie, była zbędna. Mamy realizacje z lat 60., które bronią się do dzisiaj, natomiast wystrój dworca gdańskiego zdecydowanie nie przedstawiał żadnych wartości artystycznych. Dlatego postanowiliśmy wykorzystać modernizację do przywrócenia jego historycznego wyglądu – mówi dr Michał Jerczyński, historyk sztuki, ekspert biura inwestycji Polskich Kolei Państwowych.

dr Michał Jerczyński
historyk sztuki, ekspert biura inwestycji PKP

Na szczęście, udało się odnaleźć rysunki powykonawcze z 1908 r., co prawda w skali 1:100, ale jednak wykonane misternie, a także fotografie hali głównej, również z tego okresu, i na tej podstawie przystąpić do restauracji elementów, które nie zachowały się do dzisiaj. W hali mamy także przykład kreacji konserwatorskiej, czyli stworzenia elementów według autorskiej wizji artystycznej, skomponowanych z historycznymi, ale nieopartych na przekazach. Są to m.in. drewniane witryny kas oraz punktów usługowych, które znajdują się w podcieniu.

– Kiedyś okienka kasowe były w płaszczyznach witryn, dzisiaj są cofnięte. Można powiedzieć, że witryny stworzono na wzór historyczny, ale jest to zupełnie nowy projekt – dodaje dr Michał Jerczyński.

dworzec PKP Gdańsk Główny, otwarcie, 2023

Herby na dworcu PKP Gdańsk Główny. Co oznaczają?

Zmieniono również wygląd niektórych przejść, np. do pasażu wschodniego. Pierwotnie wejście z holu głównego pozbawione było stolarki. Dla dopełnienia kompozycji, dodano ją, wzorując się na podobnych elementach z głównego pomieszczenia dworca. Boniowanie ścian, czyli poziome podziały imitujące ciosy kamienne, nawiązuje do tego z 1900 r. Na podstawie fotografii odtworzono też skromne żyrandole, podobnie jak kartusze herbowe oraz fryz arkadowy, wypełniający nisze pomiędzy kartuszami. Ich zaprojektowanie oraz wykonanie wiązało się z mrówczą pracą.

PRZECZYTAJ TEŻ: Kiedy zakończenie remontu gdańskiego dworca?

dworzec PKP Gdańsk Główny, otwarcie,2023

– Fotografia zawsze przedstawia obiekty w skrócie perspektywicznym. Dlatego ich odtworzenie wiązało się z niezwykle precyzyjną analizą zgromadzonego materiału. W mojej opinii, zrobiono to w sposób jak najbardziej zbliżony do oryginału – ocenia dr Jerczyński.

Zgodnie z ówczesną tradycją, w kartuszach znalazły się herby miast połączonych liniami kolejowymi w obrębie dyrekcji kolejowej w Gdańsku. W ścianie północnej można zobaczyć herby odtworzone na podstawie archiwalnej fotografii, kolejno:

  • Chojnice,
  • Tczew,
  • Słupsk
  • oraz Kościerzyna.

PRZECZYTAJ TEŻ: Dworzec będzie mieć patrona? „Niech będzie Lech”

Na ścianie południowej bezspornie udało się zidentyfikować tylko herb Kwidzyna. Skąd więc pozostałe?

– Wykonano je na podstawie analizy historyków, którzy starali się wczuć w tok myślowy ówczesnych projektantów. Na tej podstawie odtworzono herby Gdańska, Lęborka oraz Szczecinka jako miast, w których znajdowały się wydziały eksploatacyjne dyrekcji kolejowej w Gdańsku – wyjaśnia dr Jerczyński.

dworzec PKP Gdańsk Główny, otwarcie, 2023

Dworzec PKP Gdańsk Główhy. Kolory ścian jak dawniej

Niemniej problemu przysporzyło dobranie kolorów na ścianach, w tym barwy pasków, co wymagało kolejnej, pieczołowitej analizy zdjęć, oczywiście czarno-białych.

dr Michał Jerczyński
historyk sztuki, ekspert biura inwestycji PKP

Znając pewne prawidła, rządzące odwzorowaniem tonalnym barw ówczesnych fotografii, oraz na podstawie badań stratograficznych, czyli przeprowadzenia odkrywek, ustalono barwy, które dziś możemy obserwować w holu głównym. Przez wiele dni, pieczołowicie i ze skalpelami, zeskrobywano kolejne warstwy farby, aby dojść do pierwotnej malatury oraz potwierdzić to, co uzyskano po analizie zdjęć.

Dworzec PKP Gdańsk Główny. Witraże powstawały dwa lata

W końcu dochodzimy do witraży.

  • Waga wszystkich przeszkleń w hali głównej to ok. 10 ton, zajmują powierzchnię ok. 200 mkw.

Ich wykonanie zajęło legnickiej firmie Vitro dwa lata.

PRZECZYTAJ TEŻ: Będzie remont historycznych dworców w Helu i Kuźnicy. PKP przekazało obiekty w ręce wykonawców

dworzec PKP Gdańsk Główny, otwarcie, 2023

– Tak duże okna bardzo rzadko trafiają się do realizacji. Każda z kwater ma wymiary ok. 130/130 cm i waży ok. 50 kg. Zastosowaliśmy tzw. szkło katedralne – mówi Zbigniew Brzeziński, założyciel Pracowni Witraży Vitro, który był jednym z wykonawców.

Kolory dobrano do wcześniej zaplanowanej malatury wnętrza. Nie wiadomo, jakie były w oryginale.

Zbigniew Brzeziński
założyciel Pracowni Witraży Vitro

Poszukiwania w archiwach nie przyniosły w tym zakresie żadnego efektu w postaci zdjęć, projektów, informacji. Zaprojektowania witraży, w oparciu o bardzo nieliczne pocztówki oraz zdjęcia, podjął się franciszkanin o. Tomasz Jank. Można powiedzieć, że była to iście benedyktyńska praca. Ojciec Tomasz, znawca historii Gdańska, osoba doświadczona w projektowaniu opracował je z maksymalnym wykorzystaniem wiedzy o ich wyglądzie i jednocześnie wplótł elementy związane z miastem, m.in. maszkarony pochodzące z gdańskiej architektury. Myślę, że powstały bardzo gdańskie witraże, a jednocześnie maksymalnie zbliżone do historycznych.

Dworzec PKP Gdańsk Główny. Co będzie w pustych pomieszczeniach?

Największe przeobrażenie przeszły pomieszczenia, do których podróżni mają dostęp z tzw. pasażu wschodniego, prowadzącego w kierunku peronu SKM-ki. Przechodząc z holu, w pierwszej kolejności natykamy się na klatkę schodową wraz z windą oraz fragmentem oryginalnych kręconych schodów na wieżę zegarową, które, z powodów bezpieczeństwa, wymontowano i zastąpiono nowymi. Pierwotnie było to niezadaszone atrium. Przed wojną, do granicy obecnej windy, mieściły się tam umywalnie dla podróżnych. Obecnie można tędy zejść do podziemi i dalej na perony.

PRZECZYTAJ TEŻ: Dworzec w Jastarni odzyska dawny wygląd

dworzec PKP Gdańsk Główny, poczekalnia

W dalszej części pasażu, dotychczas gęsto zabudowanej i wykorzystywanej pod usługi, znalazło się miejsce na trzy obszerne pomieszczenia, które kiedyś pełniły funkcję m.in. poczekalni dla różnych klas podróżnych.

Wszystko wskazuje, że do ostatniego z nich wkrótce powróci znana sieć fast food’owa. Pozostałe dwa wykorzystane zostaną natomiast na potrzeby usług, ale z poszanowaniem wykończenia. Na suficie oraz ścianach widać wierną kopię stolarki, wykonaną na podstawie zachowanych zdjęć oraz rysunków.

PRZECZYTAJ TEŻ: Chojnice również doczekały się remontu dworca. Kiedy rozpoczęcie prac?

Zajrzenie przez okno w drzwiach do wciąż surowych pomieszczeń, bez punktów usługowych oraz nowinek technicznych, daje wyobrażenie o wyglądzie dworcowych przestrzeni, funkcjonujących w obiekcie przed 123 laty. Pomiędzy pomieszczeniami działał wówczas bufet, a pasażerowie wychodzili drzwiami po wschodniej bądź zachodniej stronie poczekalni, w zależności od tego, czy posiadali bilet na pociąg podmiejski czy dalekobieżny.

dworzec PKP Gdańsk Główny, otwarcie, 2023

Wesprzyj nas,

aby mieć wybór, alternatywę i dostęp do obiektywnej, wiarygodnej i rzetelnej informacji.
BEZ PROPAGANDY

Zawsze Pomorze Logo

 

ZAPRENUMERUJ E-WYDANIE

Zaprenumeruj

Komentarze