Dariusz Szreter
Powtórne weto
Karol Nawrocki ogłosił decyzję w piątek 13 listopada, w ostatnim dniu przewidzianym na podpis. Zawetowana nowelizacja ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną miała dać polskim urzędom narzędzia, które przewiduje unijny Digital Services Act (DSA): szybkie nakazy blokowania nielegalnych treści w internecie i ścieżkę odwoławczą dla użytkowników, którym platformy niesłusznie usunęły wpisy albo konta.
To powtórka ze stycznia. 9 stycznia prezydent zawetował pierwszą wersję ustawy. Rząd podzielił ją wtedy na dwie części. Pierwszą, tworzącą krajowy system nadzoru z prezesem Urzędu Komunikacji Elektronicznej jako koordynatorem ds. usług cyfrowych, prezydent podpisał we wrześniu i weszła w życie 6 listopada. Druga, o blokowaniu treści, właśnie przepadła. Odrzucenie weta wymaga trzech piątych głosów w Sejmie, a takiej większości koalicja nie ma.
Co było w ustawie
Postępowania w sprawie blokad miał prowadzić prezes UKE, a w przypadku platform wideo przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Wnioski mogliby składać m.in. policja, prokuratura, Krajowa Administracja Skarbowa, posiadacze praw autorskich i sami użytkownicy. Decyzje dotyczące materiałów z wykorzystywaniem seksualnym dzieci byłyby natychmiast wykonalne, a operatorzy mieliby 48 godzin na zablokowanie domeny wpisanej do rejestru. Od decyzji urzędu można byłoby się odwołać do sądu powszechnego. Po atakach w szkołach w Leszczydole-Nowinach i Ostrołęce na wniosek premiera do katalogu dopisano mowę nienawiści.
Ministerstwo Cyfryzacji przekonywało, że w porównaniu ze styczniem zawęziło zakres blokad i dodało kontrolę sądową.
„Widmo urzędnika cenzora”
Prezydentowi to nie wystarczyło.
– Wróciło widmo urzędnika cenzora, który będzie podejmował decyzje, co wolno, a czego nie wolno w internecie – mówił Karol Nawrocki. – Rolą urzędnika nie jest orzekanie o tym, czy dana treść była przestępstwem, czy nie. To jest wyłącznie kompetencja wymiaru sprawiedliwości i niezawisłych sędziów.
Prezydent zwracał uwagę, że prezes UKE mógłby wpisać do rejestru blokad całą domenę z powodu jednego nielegalnego wpisu, i nazwał to ryzykiem cenzury prewencyjnej. Zarzucił też rządowi „szantaż emocjonalny”, czyli wykorzystywanie argumentu o ochronie dzieci. Tłumaczył, że w normalnych warunkach skierowałby ustawę do Trybunału Konstytucyjnego, ale ze względu na sytuację w TK zostało mu tylko weto.
Decyzję poparła prawica.
– Bardzo dobra decyzja. Bezpieczeństwo nie może być pretekstem do zamykania Polakom ust! – napisał Mateusz Morawiecki. Krzysztof Bosak z Konfederacji zarzucił rządowi, że chciał „cynicznie wykorzystać argument o ochronie dzieci i zwalczaniu przestępczości”. Sławomir Mentzen: – Nie można pozwalać na ograniczanie wolności słowa!
„Prezent dla oszustów”
Koalicja rządząca nie przebierała w słowach.
– Piątek trzynastego. Czarny dzień dla bezpieczeństwa Polek i Polaków w internecie – napisał wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. – Prezydent może zawetować ustawę, ale nie może zawetować problemu. Dzisiaj zachował się jak lobbysta platform.
Rzecznik rządu Adam Szłapka nazwał weto „prezentem dla oszustów i handlarzy ludźmi”, a wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski napisał, że prezydent „stanął po stronie przestępców i wielkich korporacji technologicznych”.
Gawkowski zapowiedział kolejny projekt.
Platformy i tak decydują
Komentatorzy przypominają, że brak krajowych przepisów nie oznacza, że w sieci nikt niczego nie blokuje. Decydują o tym same platformy, według własnych regulaminów. „Wciąż musimy polegać na dobrej woli Facebooka, TikToka czy X i wierzyć, że będą szybko i sprawnie moderować nielegalne treści” – pisze w „Gazecie Wyborczej” Joanna Sosnowska. Autorka przypomina, że po tragedii w Krakowie algorytmy platform, które premiują emocje, zadziałały „jak katalizator paniki i polaryzacji”.
Krytycznie o wecie wypowiada się też Fundacja Panoptykon, która od lat pilnuje wdrożenia DSA.
„Dziś prezydent wybrał stronę BigTechów arbitralnie cenzurujących to, co publikujemy na ich platformach” – napisała na Facebooku. Fundacja przypomina, że ustawa dawała „unikalne w skali Europy uprawnienia” użytkownikom niesłusznie zablokowanym na Instagramie, YouTubie czy TikToku. Teraz nie poskarżą się ani do prezesa UKE, ani do przewodniczącego KRRiT. „Po raz kolejny staliśmy się zakładnikami politycznego sporu, który wyklucza dialog między rządem i prezydentem” – czytamy we wpisie.
Panoptykon sam miał zastrzeżenia do procedury blokowania: jeszcze w marcu proponował, by o wpisach związanych z mową nienawiści i groźbami w pierwszej kolejności decydował sąd, a urzędnicy zajmowali się tylko najpoważniejszymi sprawami, jak treści krzywdzące dzieci.
Polska jest ostatnim krajem Unii, który nie wdrożył DSA. Komisja Europejska już w ubiegłym roku pozwała ją z tego powodu do Trybunału Sprawiedliwości UE.
Napisz komentarz
Komentarze