Gdańsk. Odnalezione na Westerplatte szczątki to prawdopodobnie legionista Marian Krzak

Na szczątki archeolodzy z Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku natrafili 5 listopada podczas nadzoru nad pracami ziemnymi w rejonie placówki „Fort". Znajdowały się one około 2,5 metra poniżej obecnego poziomu gruntu, w pobliżu schronu, który we wrześniu 1939 r. był jednym ze stanowisk obronnych Wojskowej Składnicy Tranzytowej.

- Prace poszukiwawcze legionisty Mieczysława Krzaka rozpoczęliśmy już w 2021 roku, tuż po tym, jak zakończyliśmy prace związane z przeszukiwaniem terenu mogił Westerplatczyków, które odkryliśmy w 2019 roku – mówi Filip Kuczma, kierownik działu archeologii Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. - Były wskazania w relacjach archiwalnych obrońców Westerplatte, którzy przeżyli walkę, że legionista Mieczysław Krzak zginął na przedpolu placówki Fort, czyli tej placówki, przy której właśnie się znajdujemy.

W ciągu 5 lat skrupulatnych badań terenu na przedpolu placówki archeolodzy przekopali obszar o powierzchni ponad 2100 m2, wykluczając po kolei wszelkie lokalizacje, i dopiero w tym roku okazało się, że udało się im odnaleźć szczątki polskiego żołnierza.

- Nie przesądzam, że jest to legionista Mieczysław Krzak, ponieważ stuprocentową pewność będzie można mieć dopiero po przeprowadzeniu pogłębionej analizy antropologicznej, a przede wszystkim po przeprowadzeniu badań genetycznych – zastrzega Filip Kuczma. - Natomiast są to na pewno szczątki polskiego żołnierza. Całe wyposażenie, które znaleźliśmy przy szczątkach, to jest wyposażenie typowe dla żołnierzy walczących we wrześniu 1939 roku w Armii Polskiej.

Odnalezione przedmioty wskazują na polskiego żołnierza

Przy szczątkach odnaleziono m.in. polski bagnet wz. 1929 z pochwą, guziki wojskowe, buty saperskie oraz inne elementy umundurowania i wyposażenia. Wśród znalezisk była również osłona wylotu lufy karabinu (antyzapiaszczacz) z wybitym numerem i oznaczeniami Wojska Polskiego.

- Wszystkie odnalezione przedmioty są produkcji polskiej, więc na pewno jest to polski żołnierz, ale tak jak mówię, pewność, że to jest legionista Mieczysław Krzak, dadzą nam tylko badania genetyczne – mówi archeolog. - Natomiast wskazania w relacjach są jednoznaczne: tylko jeden z obrońców Westerplatte poległ w tym rejonie, na przedpolu placówki Fort. To odkrycie wskazuje na to, że badania na Westerplatte, badania archeologiczne, prace poszukiwawcze należy kontynuować. Okres 5 lat systematycznych prac doprowadził nas w końcu do odkrycia tych szczątków.

Wyniki kwerendy historycznej, miejsce odkrycia i charakter odnalezionych przedmiotów wskazują, że szczątki mogą należeć do legionisty Mieczysława Krzaka.

Jak zauważa Filip Kuczma, na Westerplatte mogą znajdować się szczątki jeszcze kolejnych dwóch polskich żołnierzy: „myślę, że misja archeologów na Westerplatte powinna trwać do tego momentu, kiedy będziemy mogli powiedzieć, że odnaleźliśmy wszystkich, którzy tutaj, na Westerplatte, spoczywali, i będziemy mogli ich w sposób uroczysty pochować na nowym cmentarzu żołnierzy Wojska Polskiego, gdyż na nich czekają stelle grobowe i nisze grobowe, czekają na tych żołnierzy, na wszystkich 15.”

Archeolog uważa, że na Westerplatte powinny znajdować się szczątki 12 obrońców Westerplatte, „trzech kolejnych pochowano najpewniej na cmentarzu na Gdańskiej Zaspie jeszcze we wrześniu 1939 roku.” 

Uznany za zaginionego

Z informacji gdańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że Mieczysław Krzak urodził się 29 stycznia 1915 r. we wsi Boiska. Służył w 4. Pułku Piechoty Legionów w Kielcach. Na Westerplatte przybył 5 kwietnia 1939 r. i służył przy obsłudze moździerzy. Po niemieckim nalocie 2 września 1939 r. został skierowany do jednego z punktów obrony w rejonie placówki „Fort". Według relacji towarzyszy broni poległ w tym rejonie. Po zakończeniu walk uznano go za zaginionego.

Po zakończeniu czynności procesowych szczątki zostaną przekazane do badań specjalistycznych. Hipotezę zweryfikują badania DNA z wykorzystaniem materiału porównawczego od krewnych. W przypadku potwierdzenia tożsamości żołnierza rodzinie zostanie przekazana nota identyfikacyjna, a szczątki zostaną uroczyście pochowane.

- Na terenie prac prowadzonych na Westerplatte, prac budowlanych, jak dotąd ujawniono szczątki 9 obrońców Westerplatte – mówi Iwona Matczak, prokurator Instytutu Pamięci Narodowej i Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, oddział w Gdańsku. - W wyniku prowadzonych badań genetycznych udało się zidentyfikować 7 obrońców Westerplatte. Obecnie, przy pracach archeologicznych prowadzonych przez archeologów Muzeum II Wojny Światowej, ujawniono kolejne szczątki. Z kwerendy przeprowadzonej przez historyków wynika, że mogą być to szczątki kolejnego obrońcy, Mieczysława Krzaka.

Instytut Pamięci Narodowej prosi osoby, które mają informacje o rodzinie Mieczysława Krzaka lub mogą pomóc w ustaleniu jego żyjących krewnych, o kontakt z Oddziałem IPN w Gdańsku, ul. Grunwaldzka 216 (Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Gdańsku, tel. 58 669 40 24).

Prace poszukiwawcze na Westerplatte są kontynuowane. IPN poinformuje o kolejnych ustaleniach po zakończeniu niezbędnych czynności i uzyskaniu wyników badań.