Tysiące zabytków i 28 tys. niewybuchów. Archeolodzy odsłonili tajemnice Westerplatte

Badacze zakończyli XIII sezon badań archeologicznych na Westerplatte. Na powierzchni 479 m kw. znaleziono ponad 2,7 tys. przedmiotów, relikty dawnej rusznikarni i garażu, a także fragment leja po eksplozji amunicji z 1945 roku. Prace prowadzone przez Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku trwały od kwietnia do sierpnia 2026 roku.
kolejny sezon badań archeologicznych na Westerplatte za nami, odkryto tysiące zabytków i pamiątek
Badacze zakończyli XIII sezon badań archeologicznych na Westerplatte. Znaleziono ponad 2,7 tys. przedmiotów, relikty dawnej rusznikarni i garażu

Autor: Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku

Kiedy trwały badania archeologiczne na Westerplatte i co obejmowały?

XIII sezon badań archeologicznych trwał od 9 kwietnia do 10 sierpnia 2026 roku. Archeolodzy skupili się na pozostałościach północnego skrzydła koszar oraz terenie dawnego placu apelowego. Łącznie przebadano 479 m kw. powierzchni.

Najważniejszym odkryciem było odsłonięcie reliktów rusznikarni i garażu, które znajdowały się w budynku nowych koszar, a także zjazdu prowadzącego do tych pomieszczeń. Badacze natrafili również na fragment leja powstałego po eksplozji amunicji. Na przełomie marca i kwietnia 1945 roku zniszczyła ona północne skrzydło budynku.

Czym były nowe koszary na Westerplatte?

Nowe koszary powstały w latach 1935-1937 z myślą o polskich żołnierzach służących w Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Był to nowoczesny żelbetowy budynek wyposażony m.in. w:

  • pomieszczenia mieszkalne, kuchnię, jadalnię, łaźnię,
  • magazyny, izbę chorych, biura.

Obiekt miał również istotne znaczenie obronne. Znajdowały się w nim stanowiska ciężkich karabinów maszynowych, radiostacja, centrala telefoniczna i zapasowa elektrownia.

Jakie elementy architektoniczne odsłonięto w 2026 roku?

  • Podczas tegorocznych prac archeolodzy odsłonili m.in. pozostałości ścian działowych i posadzki wykonanej z płytek klinkierowych.
  • W dawnym garażu znaleziono także uszkodzony kanał rewizyjny. Wykorzystywano go do napraw samochodów.
  • Udało się również udokumentować fragmenty drogi prowadzącej do garażu i rusznikarni, w tym skarpy, nawierzchnię, rynsztok i studzienkę odprowadzającą wodę opadową.

Najważniejsze znaleziska: 900 zabytków o szczególnej wartości

W trakcie XIII sezonu badań pozyskano ponad 2,7 tys. przedmiotów. Niemal 900 z nich uznano za zabytki o szczególnej wartości wystawienniczej, naukowej i emocjonalnej.

  • Jednym z najważniejszych znalezisk jest płyta oporowa polskiego moździerza wz. 1931 kalibru 81 mm.

To jeden z czterech moździerzy wykorzystywanych przez polskich obrońców Westerplatte.

  • Archeolodzy odnaleźli również fragment obramowania okna koszar z zachowanym oryginalnym malowaniem w kolorze tzw. angielskiego różu.

Barwa ta miała maskować bojowe przeznaczenie obiektów.

  • Wśród znalezionych przedmiotów znalazła się także polska menażka wojskowa ze śladami naprawy, prawdopodobnie przeprowadzonej przez cywilnego jeńca przymusowo pracującego na Westerplatte po zajęciu składnicy przez Niemców. 
  • Znaleziono również psią miskę, która mogła należeć do jednego z dwóch psów przebywających na terenie placówki podczas walk: Erosa majora Henryka Sucharskiego lub Bezy kapitana Franciszka Dąbrowskiego.

Prawie 28 tys. niebezpiecznych przedmiotów i ślady dawnej historii półwyspu

Osobną, bardzo liczną grupę znalezisk, stanowiły przedmioty niebezpieczne. Archeolodzy natrafili na około 28 tys. obiektów wybuchowych pochodzenia wojskowego. Była to przede wszystkim amunicja magazynowana przez Niemców w budynku pod koniec wojny, ale także przedmioty przeniesione tam podczas powojennego porządkowania terenu.

Znaleziono m.in. naboje karabinowe systemu Mauser, zapalniki pocisków artyleryjskich, pociski kalibru od 20 do 150 mm oraz granaty ręczne.Wszystkie zostały zabezpieczone przez nadzorującego prace sapera i przekazane do neutralizacji.

Odkrycia obejmowały także przedmioty związane z wcześniejszą historią półwyspu, m.in.:

  • ołowiane pociski muszkietowe z okresu wojen napoleońskich,
  • fragmenty naczyń, butelek i przedmioty osobiste pochodzące z czasów funkcjonowania XIX-wiecznego kurortu.

„Przywracamy autentyzm pola bitwy”. Znaczenie odkryć dla zwiedzających

Odsłoniliśmy poziom, po którym chodzili polscy obrońcy w 1939 roku. Był to główny punkt dowodzenia, główny schron załogi i punkt opatrunkowy. To wszystko łączyło się w tym jednym miejscu. I cieszy mnie też, że nie zostanie to przykryte na długi czas ziemią, tylko będzie rzeczywiście, w ramach budowy muzeum, odsłonięte i udostępnione dla zwiedzających. Przywracamy autentyzm pola bitwy. Dla mnie to jest osobiście największa wartość.

Adam Dziewanowski / archeolog od lat związany z Westerplatte

Nadzory archeologiczne przy budowie Muzeum Westerplatte (2026-2027)

Równolegle z XIII sezonem badań prowadzono nadzory archeologiczne związane z pierwszym etapem budowy Muzeum Westerplatte. Prace rozpoczęły się 9 lutego 2026 roku i obejmują obszar ponad 116 tys. m kw. Zgodnie z planem, mają potrwać do czerwca 2027 roku.

Odkrycie szczątków polskiego żołnierza i niemieckich wojskowych

Jednym z najważniejszych odkryć było odnalezienie 5 listopada 2026 roku ludzkich szczątków podczas odsłaniania fundamentów pruskiego Fortu, wykorzystywanego do obrony Wojskowej Składnicy Tranzytowej we wrześniu 1939 roku.

Wiele wskazuje na to, że szczątki należą do Mieczysława Krzaka, polskiego legionisty, poległego podczas obrony Westerplatte. Świadczą o tym zarówno miejsce odkrycia, jak i znalezione przedmioty: polskie guziki wojskowe, bagnet wz. 1929 z pochwą, but saperski wz. 1931 oraz ochraniacz lufy karabinka wz. 1929. Pisaliśmy o tym w poniedziałek, 9 listopada.

Odkryto także szczątki co najmniej czterech niemieckich żołnierzy poległych wiosną 1945 roku.

Podczas nadzorów archeologicznych udokumentowano również m.in. wschodnią krawędź dawnej wyspy Westerplatte, kamienną opaskę pełniącą funkcję falochronu, relikty schronów amunicyjnych Wojskowej Składnicy Tranzytowej oraz ślady placówki „Tor”.

Pamiątki po filmie „Westerplatte” i kolejne zabytki dla muzeum

  • W okolicach placówki Fort, w wykopie o powierzchni 729,6 m kw. odsłonięto zachodnią część strzelnicy sportowej przygotowanej dla załogi WST.
  • Archeolodzy natrafili ponadto na warstwę związaną z realizacją filmu „Westerplatte” z 1967 roku.

Dotychczas podczas nadzorów nad budową muzeum znaleziono 5,7 tys. przedmiotów, z których niemal 1,5 tys. ma szczególną wartość.

  • Wśród nich są m.in.: elementy wyposażenia niemieckiej cysterny wysadzonej przez polskich żołnierzy 6 września 1939 roku.
  • Archeolodzy zabezpieczyli również około 130 kolejnych niebezpiecznych przedmiotów, w tym granaty, pociski artyleryjskie, zapalniki i amunicję karabinową,
  • znaleziono też tabliczkę z numerem ewidencyjnym budynku elektrowni,
  • amunicję i elementy broni z różnych okresów,
  • panel sygnalizacji wolnych miejsc z polskiego pociągu osobowego z czasów II Rzeczypospolitej.

Prace archeologiczne i nadzory prowadzone na Westerplatte mają pomóc w dokumentowaniu kolejnych etapów historii półwyspu – od czasów dawnego kurortu, przez funkcjonowanie Wojskowej Składnicy Tranzytowej, po walki z 1939 roku i wydarzenia z końca II wojny światowej.

Część odsłoniętych reliktów ma zostać udostępniona zwiedzającym w ramach powstającego Muzeum Westerplatte.


tekst alternatywny
Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

Reklama