Wydmy nad Bałtykiem: gdzie zobaczyć najpiękniejsze krajobrazy polskiego wybrzeża?

Wydmy nad Bałtykiem. Jak powstały i dlaczego wciąż się przemieszczają?

Są symbolem wakacji nad Bałtykiem, choć wydmy nad Bałtykiem to nie tylko efektowne krajobrazy. To jedne z najmłodszych form krajobrazu w Polsce, nieustannie zmieniają swój kształt pod wpływem wiatru i morza. Chronią wybrzeże przed sztormami, zatrzymują piasek i tworzą unikalne siedliska dla roślin oraz zwierząt przystosowanych do życia w trudnych warunkach.

Czytaj też: Parkowanie nad Bałtykiem prostsze niż kiedykolwiek. Nowa aplikacja w Trójmieście

Ich historia zaczęła się około 12–15 tysięcy lat temu, gdy kończyło się ostatnie zlodowacenie. Ustępujący lądolód pozostawił ogromne ilości piasku i żwiru. Kiedy ukształtowało się współczesne wybrzeże, fale zaczęły sortować osady, a wiatr przenosił suchy piasek z plaż w głąb lądu. Część z nich została ustabilizowana przez roślinność, ale duża część pozostaje aktywna i wciąż „wędruje”. Po silnych sztormach krajobraz potrafi zmienić się w ciągu zaledwie kilku dni, a wiatr każdego roku przesuwa tysiące ton piasku. To m.in. sprawia, że oglądanie wydm to przygoda, której watro poświęcić czas. Szczególnie, że coraz częstsze i silniejsze sztormy, erozja brzegów i podnoszenie się poziomu morza to dziś wielkie zagrożenie dla nadmorskich wydm. 

Ruchome wydmy w Słowińskim Parku Narodowym 

To najbardziej znane wydmy w Polsce i jedna z największych atrakcji przyrodniczych Pomorza. Kompleks ruchomych wydm między Łebą a jeziorem Łebsko zajmuje około 500-600 hektarów. Piaszczyste wzgórza osiągają nawet 40-42 m wysokości, a najbardziej rozpoznawalnym punktem jest Łącka Góra.

To jedno z nielicznych miejsc w Europie, gdzie można obserwować aktywne wydmy, przemieszczające się pod wpływem wiatru. W zależności od warunków przesuwają się od kilku do nawet kilkunastu metrów rocznie. Pod warstwą piasku ukrywają się dawne lasy, torfowiska i ślady osad ludzkich. Pozostałości zasypanych borów można dziś oglądać jako charakterystyczny „martwy las”.

Z myślą o turystach przygotowano: 

• drewniane pomosty, 
• punkty widokowe 
• oraz ścieżki edukacyjne.

 Ze względu na ochronę przyrody można poruszać się wyłącznie wyznaczonymi trasami. Trzeba jednak pamiętać, że krajobraz przypomina miejscami pustynię - latem piasek mocno się nagrzewa, brakuje cienia, a wiatr potrafi być bardzo silny. Temperatura piasku latem często przekracza nawet 50 st. C, choć powietrze jest znacznie chłodniejsze.

Łącka Góra w Słowińskim Parku Narodowym to najbardziej znany punkt widokowy na ruchome wydmy. Rozciąga się stąd panorama Morza Bałtyckiego, jeziora Łebsko i ogromnych połaci piasku przypominających pustynię.

Mierzeja Łebska: dzikie wydmy między Bałtykiem a jeziorem Łebsko

Mierzeja Łebska to przykład wybrzeża nieustannie modelowanego przez fale oraz wiatr. Oddziela Bałtyk od jeziora Łebsko, a pas wydm ma miejscami nawet 2 kilometry szerokości, a najwyższe wzniesienia osiągają ok. 30 metrów.

To spokojniejsza i mniej uczęszczana część Słowińskiego Parku Narodowego. Na odwiedzających czekają ścieżki przyrodnicze, wieże obserwacyjne i rozległe panoramy jeziora oraz morza.

Pod piaskiem zachowały się ślady dawnych terenów zamieszkanych przez Słowińców i pozostałości bagiennej roślinności. Delikatny ekosystem sprawia jednak, że nawet niewielkie zniszczenie roślin może uruchomić proces erozji, dlatego obowiązuje zakaz schodzenia z wyznaczonych tras.

Wydma Czołpińska na Mierzei Łebskiej jest mniej zatłoczona niż okolice Łeby, ale równie malownicza. Trasa prowadzi przez las i kończy się rozległym widokiem na morze oraz wydmy.

Półwysep Helski: naturalna ochrona półwyspu

Na ponad 30-kilometrowym Półwyspie Helskim wydmy nie imponują wysokością - zwykle mają od 5 do 15 metrów - ale ich znaczenie jest ogromne. To one stanowią naturalną barierę, chroniącą wąski pas lądu przed sztormami i zalewaniem.

Półwysep powstał dzięki prądom morskim, które przez tysiące lat transportowały piasek wzdłuż wybrzeża. Pod powierzchnią znajdują się dawne linie brzegowe i osady morskie, dokumentujące kolejne etapy jego rozwoju.

Najcenniejszy fragment chroni utworzony w 2006 roku rezerwat Helskie Wydmy o powierzchni 108,48 hektara. Ochroną objęto nie tylko wydmy, ale również wrzosowiska, murawy, lasy iglaste oraz wyjątkowo bogate stanowiska porostów i grzybów naporostowych.

Dziś przez wydmy prowadzą drewniane kładki i przejścia na plaże, a w ich sąsiedztwie można odnaleźć również pozostałości dawnych umocnień wojskowych.

Mierzeja Wiślana: wydmy i sosnowe lasy 

Mierzeja Wiślana rozciąga się na około 90 kilometrów, z czego blisko 50 km znajduje się w Polsce. Większość tutejszych wydm została już ustabilizowana przez sosnowe lasy, dzięki temu krajobraz jest znacznie spokojniejszy niż w okolicach Łeby.

Mierzeja oddziela Zalew Wiślany od otwartego morza i od wieków pełni funkcję naturalnego wału chroniącego wybrzeże. Można tu zobaczyć wszystkie etapy rozwoju wydm – od białych, niemal pozbawionych roślinności, przez szare porośnięte mchami i porostami, aż po brunatne, całkowicie pokryte lasem sosnowym.

Przez stulecia był to ważny szlak handlowy i teren o strategicznym znaczeniu. Dziś to przede wszystkim spokojne miejsce dla miłośników pieszych i rowerowych wycieczek oraz obserwacji przyrody.

Naukowcy zwracają jednak uwagę, że również ten fragment wybrzeża coraz silniej odczuwa skutki zmian klimatu. Wzrost poziomu Bałtyku i nasilająca się erozja morska sprawiają, że naturalna rola wydm jako ochronnej bariery będzie w kolejnych dekadach jeszcze ważniejsza.

Leśne ścieżki między Kątami Rybackimi, Przebrnem i Piaskami prowadzą przez spokojne, zalesione wydmy, gdzie nawet w szczycie sezonu łatwo znaleźć ciche miejsca do odpoczynku.

Czytaj też: 26 mln zł na marinę we Władysławowie. Port przejdzie dużą metamorfozę

 Wielbłądzi Garb, przykład wydmy szarej na północno-wschodnim krańcu Krynicy Morskiej, to najwyższy szczyt Mierzei Wiślanej i jednocześnie najwyższa stała wydma w Europie (ma wys. 49,5 m n.p.m). To jedyny naturalny punkt na Mierzei, z którego widać równocześnie Zatokę Gdańską i Zalew Wiślany

Woliński Park Narodowy: wydmy i klify w jednym z najpiękniejszych miejsc nad Bałtykiem

Na wyspie Wolin wydmy tworzą zupełnie inny krajobraz niż na środkowym wybrzeżu. Są niższe i zajmują mniejszy obszar, ponieważ ich rozwój ograniczają wysokie klify dochodzące do 90 metrów wysokości.

To jedno z nielicznych miejsc nad Bałtykiem, gdzie jednocześnie można obserwować dwa przeciwstawne procesy geologiczne – tworzenie wydm przez odkładanie piasku oraz niszczenie brzegu przez abrazję morską.

Park oferuje liczne szlaki piesze, platformy widokowe i ścieżki edukacyjne. Ze względu na naturalne osuwiska w rejonie klifów turyści powinni poruszać się wyłącznie wyznaczonymi trasami.

Góra Gosań w Wolińskim Parku Narodowym to najwyższy punkt polskiego wybrzeża (93 m n.p.m.). Z platformy widokowej można jednocześnie obserwować klifowe wybrzeże, lasy i nadmorskie wydmy.

Tego na wydmach robić nie wolno

Wydmy należą do najbardziej wrażliwych ekosystemów polskiego wybrzeża. Ich odbudowa po zniszczeniu może trwać wiele lat.

• nie schodź z wyznaczonych szlaków i kładek;
• nie deptaj wydmuchrzycy, piaskownicy i innych roślin utrwalających piasek;
• nie zjeżdżaj z wydm na rowerze ani quadem;
• nie rozpalaj ognisk i nie biwakuj poza wyznaczonymi miejscami;
• nie zabieraj piasku ani fragmentów roślin;
• zabierz ze sobą wszystkie śmieci.

Jedna wydeptana ścieżka może rozpocząć proces erozji, który z czasem doprowadzi do zniszczenia całego fragmentu wydmy.

Wydmy Bałtyku poza Polską

• Mierzeja Kurońska (Litwa/Rosja)
  Ten system wydmowy ma długość ok. 98 km i powierzchnię ponad 16 tys. hektarów. Wydmy osiągają nawet 60-70 m wysokości i należą do najwyższych w Europie. Obszar wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dziś ruch turystyczny odbywa się wyłącznie po wyznaczonych trasach i platformach widokowych. Na miejscu są ścieżki edukacyjne, centra informacji i rozbudowana infrastruktura ochronna. To przykład miejsca, gdzie człowiek musiał nauczyć się kontrolować skutki działalności natury poprzez zalesianie i stabilizację piasku.

• Skagen (Dania)
  Obszar wydmowy zajmuje kilka tysięcy hektarów, a najwyższe wydmy mają ponad 40 m wysokości. Pod piaskiem znajdują się dawne pola uprawne i zabudowania, w tym słynny „zasypany kościół”, z którego ponad powierzchnię piasku wystaje jedynie wieża. Kościół, zbudowany ok. roku 1375, w XVI wieku zaczęła zasypywać napierająca wydma - tak, że wierni przychodzący na msze musieli dokopywać się do drzwi. Dziś z kościoła pozostała już tylko wieża, służąca za punkt orientacyjny i widokowy. Wiele obszarów objętych jest ochroną krajobrazową. Można poruszać się swobodniej niż w Polsce, choć istnieją wyznaczone ścieżki i strefy ochronne.
• Parnawa (Estonia)  Wydmy w rejonie Parnawy zajmują obszary rzędu setek hektarów i osiągają zwykle kilka metrów wysokości. Ich ochrona ma głównie charakter lokalny, spacerowanie jest powszechne i często mniej ograniczone niż w parkach narodowych Polski. To jedne z najbardziej dostępnych i spokojnych wydm nad Bałtykiem.
• Jurmała (Łotwa) 
  System wydmowy Jurmały ma długość kilkudziesięciu kilometrów i wysokość kilku - kilkunastu metrów. Wydmy są częściowo chronione, a ruch turystyczny odbywa się głównie po wyznaczonych przejściach i drewnianych kładkach. Są tam wejścia na plażę, infrastruktura uzdrowiskowa i spacerowa.
• Uznam (Niemcy/Polska)
  System wydmowy Uznamu zajmuje kilka tysięcy hektarów, a wysokość wydm sięga 10–20 m. Spacerować można po wyznaczonych ścieżkach, promenadach i przejściach na plażę. Znaczna część terenów objęta jest ochroną przyrodniczą zarówno po stronie niemieckiej, jak i polskiej.