Gabriela Pewińska-Jaśniewicz
I znów wracasz do kota Antoniego. Co na to twój domowy kot?
Klemens nie ma pretensji. Wszystkie gdyńskie koty to jedna rodzina. Gorzej byłoby może z mewą Franią...
Zanim opowiesz o bohaterach nowej książki, przypomnijmy, jak narodziła się twoja przyjaźń z ilustratorką Joanną Czaplewską. W tym roku mija 20 lat od wydania waszego „Guzika czasu”.
Łączy nas przyjaźń sąsiedzka. Kiedy zamieszkałam w Wielkim Kacku, moimi sąsiadami z naprzeciwka stali się przemili państwo Czaplewscy i ich urocza córeczka Joasia, która potem została koleżanką z klasy mojego syna Jędrka.
Joasia przejawiała talent malarski i graficzny od dziecka. Miała może lat 8, gdy stworzyła serię pocztówek świątecznych, które robiły furorę na aukcjach dobroczynnych. Gdy dziś przyglądam się kresce tej już dojrzałej, doświadczonej ilustratorki, widzę, że to jest wciąż ten sam ujmujący styl. Styl Joasi, po prostu.
Jak powstał „Guzik czasu”?
Opowieści córek i syna o nie zawsze miłych zdarzeniach dziejących się w szkołach sprawiły, że postanowiłam napisać książkę dla dzieci, która z jednej strony miała pokazywać magiczny świat dzieciństwa, z drugiej, jego mroczne strony. Książka była drukowana w „Dzienniku Bałtyckim”. Każdy odcinek wychowawczyni Jędrka wycinała z gazety i wieszała u wejścia do klasy, dzieci czekały z niecierpliwością na ten książkowy serial. O ilustracje do „Guzika” poprosiłam właśnie Joasię.
A po latach to Joanna poprosiła ciebie o tekst do własnej książki.
Tematem jej pracy dyplomowej w gdańskiej Akademii Sztuk Pięknych stała się Gdynia. Ponieważ był to dyplom na Wydziale Grafiki, od razu zastrzegła, żeby się nie rozpisywać. Główną wartością tej książki miały być ilustracje.
Praca Joasi została uznana za jedną z najlepszych prac dyplomowych studentów uczelni plastycznych w Polsce! Postanowiłyśmy pokazać ją ówczesnemu dyrektorowi Muzeum Miasta Gdyni Jackowi Friedrichowi. Projekt go zachwycił. Zdecydował się wydać naszą bajkę. Tak powstały „Gdyńskie wędrówki kota Antoniego”. Kot Antoni, jak się okazało, mieszkał zresztą kiedyś w Muzeum Miasta Gdyni.
Ale nie widziałaś o tym, pisząc tę książkę.
Telepatia! Jak każdy kot, i nasz Antoni miał dziewięć żyć, a jego kolejne wcielenia posłużyły nam, by opowiedzieć o losach Gdyni. Także w najnowszej książce „Gdyńskie przygody mewy Frani i kota Antoniego”.
Czy możliwa jest przyjaźń kota z mewą?
Oczywiście, pod warunkiem, że oboje mieszkają w Gdyni.
Dlaczego mewa, a nie mysz, na przykład?
Żeby to wyjaśnić, zacznijmy od zadania, jakie postawili przed nami wydawcy. Otóż, miałyśmy przekazać dzieciom wiedzę o... modernizmie gdyńskim. To karkołomna misja! Na szczęście mam w domu dwoje bardzo ważnych konsultantów. To moje wnuki, czteroletnia Stefania i siedmioletni Iwo. Gdy pierwszy raz usłyszały ode mnie słowo „modernizm”, wierz mi, nie chciałabyś zobaczyć, jakie miały miny. To dało mi do myślenia, że muszę tę książkę napisać językiem, który trafi do dzieci, że musi to być historia, która je zaciekawi.
Na ulice miasta wraca kot Antoni, a towarzyszy mu zadziorna mewa Franciszka. Tworząc z lekka przestępczą szajkę… – tak reklamują książkę wydawcy.
Ta mewa bardzo się nam przydaje. Kot Antoni dużo wie o Gdyni, zna jej historię, spotykał słynnych mieszkańców, ale nie wszędzie wejdzie. Dzięki mewie możemy zobaczyć miasto z góry. Mewa ma perspektywę! Przygotowując się do pisania tej bajki, sporo naczytałam się o mewach. Co jedzą, jakie mają zwyczaje, czy potrafią się zaprzyjaźnić. Jestem teraz ekspertką od gdyńskich mew. Mewa Franciszka rzeczywiście jest zadziorna, nie da sobie w kaszę dmuchać.
Kot nosi imię ważne dla Gdyni.
Inspiracją był tu Antoni Abraham, który mocno zapisał się w pamięci miasta. Nadając imię mewie, chciałam oddać hołd słynnej prezydent Gdyni Franciszce Cegielskiej.
Książka to znakomity spacerownik po mieście, nie tylko dla młodego czytelnika.
Jestem Gdynianką od urodzenia. Przemierzałam miasto wzdłuż i wszerz tysiące razy, ale rzadko kiedy – co uświadomiłam sobie pracując nad tą książką – wznosiłam głowę do góry na tyle, by spojrzeć na te kamienice jak na płynące okręty…
Naszą wędrówkę przez historię modernizmu zaczynamy od wizyty w Bankowcu, który ma wieżyczkę z masztem, przypominającą mostki kapitańskie, i poziome pasy okien, jak na statkach. Moja córka Agata prowadzi w tym budynku galerię sztuki Przypływ, więc jestem tam częstym gościem. Któregoś dnia, będąc tam, długo patrzyłam przez okno. Widok na dachy, balkony, nawet na miejskie śmietniki na nowo uczył mnie miasta i wytyczał wędrówki moich bohaterów.
W opracowaniu tej trasy wspierali mnie wydawcy z gdyńskiego magistratu, pracownicy Agencji Rozwoju Gdyni, ale i sąsiedzi, rodzina, wszyscy przeżywaliśmy tę książkę. Miała zostać wydana na stulecie Gdyni, ale przede wszystkim, by uczcić wpisanie Modernistycznego Centrum Gdyni na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co nastąpiło w lipcu tego roku.
Które z obiektów modernistycznego centrum są ci szczególnie bliskie?
Oprócz Bankowca, na pewno Kamienica Hundsdorffów przy ulicy Starowiejskiej 7. Jest tam zakład fotograficzny „Foto-Elite”. Ujęła mnie historia pani, która przed wojną, wraz z mężem, prowadziła ten punkt.
Sfotografowała też ogon Antoniego!
Zabawa dla uważnego czytelnika.
Sentymentem darzę Halę Targową. To część mojego dzieciństwa, tam chodziłam na zakupy z mamą, do dziś pamiętam zapach tamtych mandarynek… To był inny świat, luksusu, dalekich podróży, świat z bajki właśnie.
Jakieś odkrycia przy okazji pisania tej książki?
Dawne kino Goplana, nie wiedziałam, że to był tak stary budynek. Chodziło się tam tyle razy, ale tych wszystkich morskich elementów „okrętowego” stylu, na przykład mostku kapitańskiego, nie dostrzegłam.
Jak pięknie twórcy modernizmu odwoływali się do naszej wyobraźni. Projektując budynki, patrzyli na miasto oczyma szczęśliwych ludzi, którzy właśnie przyjechali nad morze. Zanim zobaczyli pierwsze prawdziwe transatlantyki, idąc obecną ulicą 10 Lutego z dworca na Skwer Kościuszki, mijali już po drodze pierwsze „transatlantyki” architektury! Tak wtedy wyglądało miasto. Niby idziesz ulicą, a tak naprawdę płyniesz!
Za rzadko patrzymy do góry, spacerując po Gdyni.
Dopiero teraz ta gdyńska architektura jest nobilitowana. Po wojnie nie była traktowana z szacunkiem. A tymczasem od dnia, gdy centrum modernistyczne zostało wpisane na listę UNESCO, podwoiła się w Gdyni liczba turystów! Przyjeżdżają z najdalszych stron, by zobaczyć tę przedwojenną tkankę. Więcej ludzi chodzi z głowami uniesionymi do góry, szuka pod dachami piękna!
To modernistyczne centrum, które wszyscy traktowaliśmy jako element krajobrazu, zaczynamy widzieć inaczej. Zaczynamy dostrzegać to mistrzostwo. Także od środka. Zachęcam do obejrzenia niezwykłych klatek schodowych w budynkach, o których opowiada kot Antoni. Te kręcone schody, te „gorseciki”, klatki z duszą…
Klatki z duszą?
Pytałam architektów, co to znaczy… Ale Antoni tłumaczy najlepiej:
„A żebyś widziała schody! Mają »duszę«, czyli wolną przestrzeń między biegami schodów. Pewnie po to, by w razie pożaru można było środkiem przeciągnąć wąż strażacki”.
Ta dusza to układ serpentyny biegnący przez wiele kondygnacji.
A „gorseciki”?
Przy wejściu, obok Cafe Cyganerii, jest piękna mozaika ułożona z czarnych, białych, żółtych i czerwonych, płytek przyciętych na kształt gorsetów, które ubierały kiedyś panie. Płytki ceramiczne o charakterystycznych wcięciach przed wojną stanowiły ważny element wyposażenia wnętrz, nie tylko w eleganckich kamienicach, ale też choćby w sklepach.
Niezwykłą atmosferę tworzą książkowe ilustracje. Gdynia jak z bajki.
Ilustracje to magiczne połączenie kreski Joanny i przedwojennych fotografii. Sporo magii jest też wokół samej książki. W dniu wydania pod moim domem zaparkował samochód kurierski, na dachu którego długo spacerowała sobie ogromna mewa, a ja przecież nie mieszkam blisko morza… Frania jak nic!
Szczególna jest też data premiery książki.
Wydawcy spytali mnie uprzejmie, czy przyjdę na premierę, która odbędzie się w piątek, 13 listopada o godzinie 13... Odparłam: Jeśli do tego będzie jeszcze czarny kot, to oczywiście!
Końcówka książki to zadania dla młodego czytelnika. Na przykład: „Dołącz do gdyńskich architektów i zaprojektuj dom w stylu modernistycznym”. Twoi konsultanci już coś zaprojektowali?
Oczywiście! Sama bym tego lepiej nie zrobiła. I sama bym chętnie w mieszkaniu zaprojektowanym przez wnuki zamieszkała.
Obie, ty i Joanna, kochacie Gdynię. To widać w tej książce.
Trudno jej nie kochać. Jest jasna, pełna światła i powietrza. Stworzona dla ludzi, by byli tu szczęśliwi.
Premiera książki „Gdyńskie przygody mewy Frani i kota Antoniego”
- Premiera książki dla dzieci „Gdyńskie przygody mewy Frani i kota Antoniego” odbędzie się 13 listopada 2026 roku o godz. 13:00 w Gdyńskim Centrum Modernizmu przy ulicy 10 Lutego 24.
Napisz komentarz
Komentarze