W czwartek 19 listopada szef kuchni poleca polędwiczkę wieprzową w sosie własnym, kaszę bulgur, warzywa na parze, sok tłoczony 100% i wodę oraz melon. W piątek polecał zupę minestrone na wywarze warzywnym z makaronem pszennym, filet z miruny, ziemniaki, surówkę z kiszonej kapusty, wodę z cytryną i mandarynki. To jadłospis szkolnej stołówki w SP nr 47 w Gdańsku.
W SP nr 1 na piątek zaplanowano barszcz czerwony z ziemniakami i natką pietruszki (115 kalorii), filet z łososia saute (220 kcal), ziemniaki z koperkiem (130 kcal), surówkę z kiszonej kapusty z marchewką (61 kcal), banana (84 kcal) i wodę z cytryną i miodem (37 kcal) – razem 647 kalorii. W czwartek był rosół z makaronem i natką, pieczone udka z kurczaka, fasolka szparagowa z masłem i tartą bułką, kompot owocowy, woda i kiwi – razem 7 kcal.
W Morskiej Szkole Podstawowej w ostatnim tygodniu były ryż z jabłkiem, kotlet pożarski, naleśniki z twarogiem, makaron bolonese i paluszki rybne. Z zup – kapuśniak, barszcz ukraiński i krem z dyni.
W szkolnych stołówkach od września serwowane są posiłki, opracowywane zgodnie z tzw. dietą planetarną. Jedni uznali, że w końcu coś pozytywnego w kwestii jedzenia, drudzy – że to zbrodnia na dzieciach.
Od schabowego do „głodzenia dzieci”. Jak zaczęła się awantura
Pod koniec października, podczas protestu przeciwko władzom Gdańska, kilka razy można było usłyszeć: „dzieci głodzone w szkołach!”. W czym jest problem? Od początku tego roku szkolnego w szkołach i przedszkolach obowiązują nowe zasady żywienia, rzeczywiście oparte na założeniach diety planetarnej:
- raz w tygodniu stołówka musi podać w pełni roślinny obiad bazujący na nasionach roślin strączkowych;
- jeśli w danym dniu w menu jest mięso lub ryba, kuchnia powinna dać też alternatywę roślinną;
- w tygodniu przewidziano dwie porcje świeżego mięsa oraz minimum jedną porcję ryby;
- świeże warzywa lub owoce muszą pojawiać się w każdym posiłku, a dwie zupy w tygodniu mają być gotowane na czystym wywarze warzywnym;
- potrawy smażone można podawać maksymalnie dwa razy w tygodniu.
W założeniu ma być zdrowiej, różnorodnie i z większym udziałem produktów roślinnych. Jednak określenie „dieta planetarna” bywa różnie rozumiane. Dla jednych oznacza przede wszystkim ograniczenie mięsa, dla innych – określenie sposobu komponowania posiłków z większą ilością produktów roślinnych.
Informacje o nowych zasadach żywienia pojawiały się w internecie jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego, a rodzice szukali odpowiedzi na pytania, jak będzie wyglądało menu i czy zmiany będą oznaczały całkowite odejście od dotychczasowych obiadów.
– Kiedy rozmawialiśmy i pokazywaliśmy konkretne jadłospisy, część obaw znikała – przyznaje dyrektor gdańskiej podstawówki. – Okazywało się, że zmiana wygląda inaczej, niż niektórzy wcześniej zakładali.
Na talerzach mniej rewolucji, niż zapowiadano
Kinga, uczennica VII klasy w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 2 w Kartuzach, nie zauważyła dużej zmiany po wprowadzeniu nowych zasad żywienia.
– Obiady są ok. Nie odczuwam zmiany. Jak coś mi nie pasuje, to tego nie biorę, ale tak było też wcześniej – mówi. Najczęściej wybiera drugie danie. – Za zupami nie przepadam, chyba że jest moja ulubiona ogórkowa. Wtedy nie dojadam drugiego. Śmiać mi się chce, bo z tego, co mówią, wynikało, jakby dawali nam wyłącznie soczewicę i ciecierzycę. Tak naprawdę dieta niewiele się zmieniła, jest może bardziej urozmaicona. Co do ciecierzycy, to osobiście uwielbiam kotleciki warzywne z ciecierzycą, są pyszne!
W wielu szkołach pierwsze tygodnie po zmianie jadłospisów wyglądały podobnie. Uczniowie nadal dostają potrawy, które znają z wcześniejszych lat, tyle że w menu częściej pojawiają się surowe warzywa i owoce czy rośliny strączkowe.
Nie zaczynamy wszystkiego od nowa
W Szkole Podstawowej nr 2 w Kartuzach obiady przygotowywane są we własnej kuchni.
– Mamy własną kuchnię i doświadczone panie, które długo u nas pracują i znają się na swojej pracy – mówi dyrektor Piotr Kloczkowski. - Latem poświęciły wiele czasu, żeby jadłospis dostosować do odgórnych wytycznych.
Dyrektor zwraca uwagę, że w przypadku szkolnego jedzenia najważniejsza jest akceptacja uczniów.
– To dzieciom ma smakować obiad. Rodzice są z nami w stałym kontakcie. Gdyby mieli wątpliwości w sprawie nowej diety, to pewnie poruszyliby i ten problem.
Podobne informacje przekazuje Urząd Miejski w Kartuzach.
– Powiem szczerze, że póki co nie ma skarg ani ze strony rodziców, ani szkół. Przynajmniej w naszej gminie ta zmiana przeszła płynnie, choć przyznam, że początkowo trochę się obawialiśmy – mówi Marta Baczyńska, kierownik Wydziału Oświaty. Nie zauważono także większej ilości wyrzucanego jedzenia. – Dzieci zawsze, odkąd pamiętam, nie dojadały posiłków. I nie ma tu znaczenia, czy na talerzu jest akurat dewolaj, ryba czy pierogi – mówi.
Przykładowe jadłospisy pokazują, że nowe zasady nie oznaczają całkowitego zastąpienia dotychczasowych dań. W jednym z dni przedszkolaki oraz uczniowie korzystający z cateringu firmy Kazimierz Żołnowski dostali na obiad zupę z ciecierzycy i soczewicy, figurki rybne z morszczuka, ziemniaki oraz surówkę z kapusty kiszonej.
Kilka dni później w menu pojawiła się zupa ogórkowa, pieczeń wieprzowa, ziemniaki i surówka wiosenna. Innym razem dzieci jadły zupę ryżową, dewolaja, ziemniaki i surówkę z marchewki.
W przedszkolu i żłobku Gucio w Kiełpinie na śniadanie pojawiało się m.in. pieczywo pszenne, żytnie i razowe, ser gouda oraz pasta jajeczna z wędzoną makrelą. W praktyce zmiana często polegała nie na tworzeniu zupełnie nowych jadłospisów, ale na modyfikacji tych, które już funkcjonowały.
– Nie zaczynamy wszystkiego od nowa – zapewnia intendentka Katarzyna Piotrowska. - Bazujemy na potrawach, które dzieci znały wcześniej. Do leczo zamiast kiełbasy dodamy ciecierzycę, a do risotto warzywa i ciecierzycę zamiast mięsa. Sama potrawa pozostaje właściwie taka sama, dzieciaki w zasadzie nie czują różnicy.
Rodzice pytają, dzieci oceniają
Skrajnie różne opinie ten temat budzi w szkołach na Kociewiu. Na naszą prośbę podsumowania dotychczasowych doświadczeń związanych z wprowadzeniem diety planetarnej dokonał Maciej Czarnecki, burmistrz Gniewu.
W gminie jest osiem szkół podstawowych, do których uczęszcza około 940 dzieci. Żywienie organizowane jest albo przez gminne stołówki, albo przez catering w mniejszych placówkach.
- Po wprowadzeniu diety planetarnej zaobserwowaliśmy spadek zainteresowania szkolnymi obiadami, wynoszący od 20 do nawet 50 procent, w zależności od szkoły – przyznaje burmistrz. - Docierają do nas również liczne skargi i uwagi rodziców.
Maciej Czarnecki podkreśla, że nie kwestionuje potrzeby zdrowego odżywiania.
- Jednak tak istotne zmiany powinny być wcześniej szeroko konsultowane z rodzicami i samorządami – podkreśla. - Wiele rodzin czuje, że decyzje zostały podjęte bez ich wystarczającego udziału. Uważamy, że rodzice powinni mieć prawo wyboru diety dla swoich dzieci, a nie być stawiani przed faktem dokonanym.
Burmistrz zaznacza, że „zdrowe żywienie jest ważne, ale równie ważne są akceptacja posiłków przez dzieci, dialog z rodzicami i rozsądek w podejmowaniu decyzji. Zmiany powinny służyć dzieciom, a nie prowadzić do sytuacji, w której coraz mniej z nich korzysta ze szkolnych obiadów.”
Inne doświadczenia towarzyszą Monice Sengerskiej, dyrektorce Szkoły Podstawowej nr 4 w Starogardzie Gdańskim. Zauważa, że zainteresowanie szkolnymi obiadami w tym roku szkolnym wzrosło.
- Nie jestem tylko pewna czy wzrost liczby uczniów korzystających ze szkolnej stołówki związany jest z wprowadzeniem diety planetarnej, czy też ze zmianą wyposażenia samej kuchni – mówi Monika Sengerska. - Zdobyliśmy dofinansowanie ministerialne dla stołówek i kuchni. Nowe wyposażenie, m.in. piec konwekcyjny parowy, zbiegło się z wprowadzeniem diety planetarnej do szkół. Być może większa liczba uczniów korzystających z posiłków w szkolnej stołówce jest efektem obu tych czynników.
Wcześniej w szkole wydawano około 200 posiłków dziennie. Teraz jest to 230 obiadów, przy czym liczba uczniów w SP-4 pozostaje niezmieniona - 870 uczniów.
- Od września nie dotarły do mnie żadne negatywne komentarze w temacie diety planetarnej ani od uczniów, ani od rodziców – mówi dyrektorka. - Wyszło na to, że bardziej ja się obawiałam, czy te rozwiązania się przyjmą. Jak sobie poradzimy z nowymi zasadami żywieniowymi? Kadra pracująca w naszej stołówce już od wielu lat przygotowywała tradycyjne domowe posiłki. Okazało się, że bardzo szybko przestawiła się na nowe zasady i praktycznie „z marszu” zaczęła wydawać posiłki rekomendowane dla diety planetarnej.
W domu też nie każdego dnia jest schabowy
Dieta planetarna została opracowana w 2019 roku przez międzynarodowy zespół naukowców skupionych wokół komisji EAT-Lancet (The EAT-Lancet Commission on Food, Planet, Health). Jej celem było znalezienie modelu żywienia, który jednocześnie wspiera zdrowie człowieka i mieści się w granicach możliwości środowiska. Nie jest to jadłospis z dokładnie rozpisanym menu na każdy dzień, raczej model określający proporcje poszczególnych grup produktów.
W założeniach EAT-Lancet połowa talerza ma być symbolicznie wypełniona przede wszystkim warzywami i owocami. Druga połowa to głównie pełne ziarna, źródła białka roślinnego, takie jak fasola, soczewica czy inne strączki, a także niewielkie ilości produktów odzwierzęcych.
- Dieta planetarna ich nie wyklucza, nawet zakłada spożycie konkretnej ilości tych produktów odzwierzęcych - mówi dietetyczka Katarzyna Ratajska. - Tyle, że my w Polsce jemy ich za dużo. Naprawdę zdrowiej jest czerpać ze zwyczajów naszych prababek i nie ładować sobie kila razy dziennie na talerz mięsa i wędlin. Skąd więc oskarżenia o głodzenie dzieci? Tylko dlatego, że każdego dnia nie dostaną na obiad mięsa? W domu przecież też nie codziennie jest schabowy.
Zresztą – jak podkreśla - szkolna stołówka jest tylko jednym z elementów całego sposobu odżywiania. Na zdrowie dzieci wpływa to, co jedzą przez cały dzień: śniadanie przed wyjściem z domu, przekąski kupowane po lekcjach, napoje oraz posiłki spożywane wieczorem.
Specjaliści zwracają uwagę, że w diecie wielu dzieci jest zbyt dużo produktów wysoko przetworzonych - słonych przekąsek, słodyczy, słodkich napojów i gotowych produktów. Jednocześnie często brakuje warzyw, owoców i produktów bogatych w błonnik. Jak szacuje Polskie Towarzystwo Otyłości Dziecięcej - nawet milion dzieci i nastolatków w Polsce może chorować na otyłość. To stawia Polskę w czołówce europejskich statystyk.
Jadłospis stał się polityką
- Gdyby nie podkreślano tak bardzo nazwy diety, a raczej to, że bardziej trzeba zwrócić uwagę na zdrowe nawyki, pewnie nie byłoby takiego zamieszania – uważa dyrektor gdańskiej podstawówki. – Nikt nie zwróciłby uwagi, że zamiast na wywarze z kości, zupa jest na wywarze z warzyw. A tak, to już samo słowo „dieta” podziałało na niektórych jak czerwona płachta na byka.
Podziałało tak bardzo, że szkolnym jadłospisem zajęli się politycy. Krytycy, m.in. z Konfederacji czy PiS, argumentowali, że rząd wprowadza do szkół „lewicową ideologię” i „przymusowy weganizm”, odbierając rodzicom prawo do decydowania o tym, co jedzą ich dzieci. Pojawiły się określenia o „wjeżdżaniu lewactwa z buciorami do szkół” (to słowa europosłanki Ewy Zajączkowskiej - Hernik) i uderzaniu w polską tradycję kulinarną.
„Dieta planetarna to kolejna próba przemycania do polskich szkół skrajnie lewicowej inżynierii społecznej pod pozorem dbałości o zdrowie czy klimat teraz uderzają w polską rodzinę zaczynając od najmłodszych lat w przedszkolach” - napisał pod postem Zajączkowskiej-Hernik jeden z internautów.
Oliwy do ognia dolał fakt, że do autorstwa i lobbowania za tymi przepisami publicznie przyznała się fundacja Green REV Institute. Dla opozycji stało się to dowodem na to, że „skrajna lewica pisze prawo w Polsce”.
- Nikt nie pytał rodziców, zero konsultacji. Po prostu wjechali z dietą planetarną. Najpierw straszą, że dieta mięsna zabija planetę, a potem każą dzieciom jeść fasolę z kaszą. Dość tych szaleństw ideologicznych […] ręce precz od naszych dzieci - grzmiał były premier Mateusz Morawiecki w nagraniu opublikowanym na platformie X.
- A co to jest dieta planetarna? Znowu niedouczony Morawiecki nie wie – odpowiadała mu ministra edukacji Barbara Nowacka na antenie Polsat News. - To jest jedzenie produktów lokalnych i krajowych, czyli tych, które są najbliżej domu, czyli od polskich rolników. No to atakować to trochę hańba! Zresztą mówimy o żywieniu w szkole, w domach rodzice mogą żywić dzieci jak chcą.
Spór zaognił się do tego stopnia, że posłowie KO na poprzednim posiedzeniu Sejmu zwrócili się do ministry zdrowia z pytaniem o nowe standardy żywienia dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych. Resort zdrowia podkreślał, że zmiany nie są wymierzone w mięso, ale mają na celu walkę z plagą otyłości, nadwagi i chorób cywilizacyjnych u dzieci
Dezinformacja w milionach
Tematem zajął się w końcu także Ośrodek Analizy Dezinformacji NASK. - Wprowadzenie w szkołach diety planetarnej wywołało falę dezinformacji, która tylko w serwisie X osiągnęła milionowe zasięgi - przekazała PAP analityczka Katarzyna Lipka z NASK. - Na platformie X zauważyliśmy wzrost zasięgów treści dezinformacyjnych dotyczących tego tematu. Ten trend widoczny jest dokładnie od popołudnia 2 września, czyli od chwili powrotu uczniów ze szkół.
Jedna z najczęstszych narracji w sieci dotyczyła tego, że dieta planetarna rzekomo oznacza wprowadzenie zakazu podawania mięsa w posiłkach dla dzieci, co miało oznaczać przymusowe przejście na weganizm. – Druga najpopularniejsza narracja odwoływała się wprost do zdrowia dzieci. Sugerowano w niej, że nowa dieta nie zapewnia odpowiednich wartości odżywczych, co może doprowadzić do niedoborów żywieniowych. Przedstawiono dietę planetarną jako rzekomy eksperyment na dzieciach – mówiła analityczka.
Pojawiały się też m.in. argumenty, że to zamach na polskie rolnictwo oraz że „walczy się o klimat kosztem dzieci i ich zdrowia”. Wśród autorów - jak mówiła Lipka - byli politycy, środowiska konserwatywne i sceptycznie wobec zagrożenia kryzysem klimatycznym czy krytycy zmian wprowadzanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, w tym edukacji zdrowotnej.
- Nie sądziłam, że ciecierzyca czy brokuł mogą stać się narzędziem walki politycznej – przyznaje dietetyczka Katarzyna Ratajska. – Mam nadzieję, że emocje opadną, bo naszym dzieciom naprawdę są potrzebne zdrowe wzorce. Zresztą przecież w warzywniakach nie tylko zaopatrzeniowcy kupują paprykę czy te nieszczęsne brokuły.
- Wierzę w dietę dobrze zbilansowaną, w której powinno być wszystko, czego człowiek potrzebuje, kiedy rośnie - mówił w mediach, pytany o dietę planetarną, Przemysław Klima, kucharz i restaurator, juror w programie „MasterChef”. - Ja wyrosłem właśnie w takiej diecie zbilansowanej, nie wiem, czy była planetarna, czy bezplanetarna, po prostu dobra, zdrowa dieta. Jedliśmy wszystko z umiarem i z dobrego źródła, czego każdemu życzę.
Współpraca Lucyna Puzdrowska, Krystyna Paszkowska




Napisz komentarz
Komentarze