Plan sytuacyjny Gdańska z XIX wieku. Prezentacja unikatowego dokumentu w Ratuszu Głównego Miasta

Wyjątkowa mapa Gdańska. Dlaczego Plan Buhsego jest tak ważny?

Kolorowe mapy XIX-wiecznego Gdańska są jednym z najważniejszych dokumentów ilustrujących początki nowoczesnego miasta. Jak czytamy na stronach Architekta Miasta Gdańska, plan z lat 1866-1869, znany jako Plan Buhsego, powstał jako narzędzie nowoczesnego zarządzania miastem w okresie intensywnej modernizacji Gdańska. Był pierwszym w państwie pruskim spójnym planem całego zwartego obszaru miejskiego, wydanym publicznie w tak precyzyjnej skali (1:1000). Wyznaczył tym samym nowy standard kartografii miejskiej. Do dziś pozostaje bezcennym źródłem dla badań nad historią Gdańska. 

Osiemnaście arkuszy czysto rysu. Skarb z Biblioteki Gdańskiej PAN

Czarno-białe, drukowane odbitki Planu Buhsego były dostępne dla zainteresowanych. Jednak w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN zachował się prawdziwy skarb, czyli czystorys – komplet ręcznie rysowanych i barwionych arkuszy zawierających bogatszą warstwę informacji. Długo ukryty i zdegradowany, wymagał kompleksowego przywrócenia do czytelności. Składał się on z osiemnastu arkuszy odpowiadających osiemnastu sekcjom miasta. 

Wykonano je na wysokiej jakości papierze przystosowanym do precyzyjnego rysunku i malowania farbami wodnymi. Plany zawierają liczne detale, nieobecne w wersji drukowanej, m.in. elementy fortyfikacji, sieci wodno-kanalizacyjnej, oświetlenia ulicznego, oraz wyraźniej oznaczone obiekty publiczne.

Gdański magistrat 

Plany, reprezentujące wysoki poziom rzemiosła graficznego, miały także dużą wartość artystyczną. Wskazuje się na ich: 

• precyzyjne linie,
• przemyślaną kolorystykę,
• zróżnicowane techniki cieniowania,
• miniaturowe detale.

Dwie dekady prac. Konserwacja, faksymile i wersja cyfrowa planu

Nad wprowadzeniem plany do obiegu naukowego i publicznego pracowano ponad dwie dekady. Pierwsze prace konserwatorskie nad czterema arkuszami przeprowadzono w latach 2004-2005. 

Do tematu powrócono w 2021 roku wraz z inicjatywą Biura Architekta Miasta Gdańska i rozpoczęciem współpracy z Biblioteką Gdańską PAN w ramach projektu Gdańskie Dziedzictwo Kulturowe. Postanowiono nie tylko zakonserwować oryginał, ale także przygotować wysokiej jakości faksymile oraz wersje cyfrowe, które umożliwią szeroki dostęp do planu.

W kolejnych latach arkusze poddano pełnej konserwacji w Pracowni Konserwacji Biblioteki Gdańskiej PAN. W pracach uczestniczyły: 

• Marta Klott-Żychska (2004-2005, 2022-2023),
• Alicja Krawczyk (2004-2005),
• Dominika Słomska-Lasek (2022-2023).

Prace obejmowały m.in.:

• oczyszczanie,
• odkwaszanie,
• wzmocnienie papieru,
• punktowy retusz warstwy rysunkowej.

Następnie materiał cyfrowy poddano w Biurze Architekta Miasta Gdańska wielomiesięcznej, praktycznie ręcznej renowacji. Ostatecznie wszystkie sekcje scalono w jeden obraz miasta. Plan skorygowano też geometrycznie i osadzono w układzie współrzędnych, tworząc nowoczesne oraz ogólnodostępne narzędzie badawcze. 

Prezentacja w Ratuszu Głównego Miasta. Informacje dla uczestników

W Ratuszu Głównego Miasta – oddziale Muzeum Gdańska, w czwartek, 12 lutego  o godz. 17 zostanie oficjalnie zaprezentowana wyjątkowa publikacja „Plan sytuacyjny Gdańska. Daniel Buhse 1866-1869. Faksymile czystorysu”.

Co zostanie pokazane podczas premiery?

Podczas otwartego dla publiczności spotkania w Ratuszu Głównego Miasta zostaną zaprezentowane: 

• komplet faksymile arkuszy,
• plansza scalona,
• książeczka „Wokół Planu Buhsego” z tekstami Katarzyny Wojtczak, Zofii Maciakowskiej i Jarosława Zulewskiego.

Limitowany nakład. Jak zdobyć egzemplarz?

Publikację „Wokół Planu Buhsego” wydano w limitowanym nakładzie 300 egzemplarzy. Najaktywniejsi uczestnicy prezentacji otrzymają jej premierowe egzemplarze, a pozostali dowiedzą się, w jaki sposób można zdobyć książkę z limitowanej serii.

Gdzie obejrzeć Plan Buhsego online?

Cyfrową formę planu sytuacyjnego Gdańska (1866-1869) można znaleźć w miejskim serwisie mapowym: geogdansk.pl.