Park Kulturowy wraca do Gdańska. Koniec z naganiaczami, chaosem reklam i meleksami?

Nikt z osób mieszkających na gdańskim Głównym Mieście nie ma chyba wątpliwości, że zmiany są potrzebne. I to od dawna. Różnice pojawiają się wtedy, gdy trzeba odpowiedzieć na pytanie, jak te zmiany powinny wyglądać i jak bardzo ingerować w codzienne funkcjonowanie centrum.

Mieszkańcy od lat zwracają uwagę na hałas, naganiaczy, zastawione przejścia, reklamy zasłaniające zabytkową przestrzeń i meleksy poruszające się po wąskich ulicach. Przedsiębiorcy odpowiadają, że to właśnie restauracje, ogródki gastronomiczne i wieczorne życie sprawiają, że centrum nie pustoszeje po zachodzie słońca, gdy większość turystów kończy zwiedzanie. A miejscy urzędnicy przypominają, że park kulturowy ma chronić przede wszystkim krajobraz kulturowy oraz estetykę przestrzeni publicznej.

Kultura i estetyka

Park Kulturowy Główne Miasto - jak zapewniają urzędnicy - ma uporządkować te kwestie. To rozwiązanie przewidziane w ustawie o ochronie zabytków, które pozwala samorządowi ustalić zasady dotyczące m.in. reklam, handlu ulicznego, ogródków gastronomicznych, działalności artystycznej i ruchu pojazdów wolnobieżnych. W przypadku Gdańska projekt nie dotyczy jednak wyłącznie wyglądu ulic.

– Wiele z tych propozycji ma oparcie w tym, że chronimy nasze wspólne dziedzictwo. Celem Parku Kulturowego jest traktowanie tej przestrzeni tak samo dla wszystkich. Niezależnie od tego, kto jest jej właścicielem – mówiła kilka dni temu podczas prezentacji projektu prezydent Aleksandra Dulkiewicz.

Urzędnicy podkreślają również, że projekt poprzedziły pod koniec ubiegłego roku konsultacje społeczne.

Kilka lat przygotowań i dyskusji

Pomysł utworzenia parku kulturowego pojawił się w Gdańsku w 2018 roku. Zakładano wtedy, że nowe przepisy pomogą chronić historyczny charakter centrum i uporządkować przestrzeń, która z każdym rokiem stawała się coraz intensywniej wykorzystywana. 

W 2021 roku przygotowano projekt uchwały i rozpoczęto konsultacje, ale szybko pojawiły się protesty części przedsiębiorców, wskazujących, że nowe ograniczenia mogą utrudnić prowadzenie działalności.

W marcu 2023 roku Aleksandra Dulkiewicz zdecydowała o zawieszeniu prac nad dokumentem. Argumentowała wówczas, że po pandemii, przy wysokiej inflacji i rosnących kosztach prowadzenia firm, dodatkowe obowiązki mogłyby być dla wielu przedsiębiorców zbyt dużym obciążeniem.

Projekt wrócił po ponad roku. Miasto ponownie przeprowadziło konsultacje i zebrało uwagi mieszkańców oraz osób prowadzących działalność na Głównym Mieście. Dla tych pierwszych to miał być kolejny etap oczekiwania na zmiany, o których mówią od lat. Dla przedsiębiorców – sygnał, że wcześniejsze obawy zostały przynajmniej częściowo uwzględnione.

– Zrobiliśmy ankietę, w której wzięło udział ponad 1100 osób – mówiła na spotkaniu z mieszkańcami Głównego Miasta Aleksandra Dulkiewicz. – Były także spacery tematyczne, warsztaty badawcze. W sumie zebraliśmy około 1500 opinii na temat tego, jakie tematy wymagają uregulowania i jakie doskwierają ludziom w centrum. 

I tak, jak wynika z reportu po konsultacjach: 94 proc. tych, którzy wzięli udział w ankiecie, domaga się regulacji ruchu meleksów. 92 proc. domaga się zakazu naganiania, a 89 proc. ustalenia zasad handlu ulicznego, 82 proc. poziomu głośności występów artystycznych. 82 proc. respondentów chce wprowadzenia zasad dla ogródków, a 78 proc. zasad wykorzystania przedproży i bram wodnych.

Projekt, który nie przekonał wszystkich

Podczas prezentacji propozycji prezydent Gdańska mówiła o konieczności znalezienia rozwiązania akceptowalnego dla różnych grup.

– Oczekiwania i mieszkańców, i przedsiębiorców są bardzo różne, przychodzi taki moment, że trzeba osiągnąć kompromis. A żeby osiągnąć kompromis, to każdy się musi trochę posunąć – mówi Dulkiewicz.

Okazuje się jednak, że słowo „kompromis” każdy rozumie inaczej. Najbardziej krytyczna jest nadal część mieszkańców. Ich zdaniem proponowane przepisy nie rozwiązują najważniejszych problemów, z którymi mierzą się osoby mieszkające w centrum.

– To nikogo niezadowalający kompromis – mówi ze złością Joanna Stępniewska, mieszkająca na ulicy Koziej, bocznej od Piwnej. – Każdy, kto kiedykolwiek w sezonie był wieczorem na Piwnej, wie, z czym wiąże się mieszkanie w tej okolicy. Czekaliśmy na rozwiązania, które pozwolą nam w końcu normalnie żyć, a dostaliśmy jakąś wydmuszkę. Dostajemy coś, co nazwano szumnie parkiem kulturowym, a co jest wyłącznie zwycięstwem przedsiębiorców.

Najwięcej emocji wywołały godziny działania ogródków gastronomicznych. Projekt zakłada, że od niedzieli do czwartku będą mogły działać do godziny 23, a w piątki i soboty do godziny 1 w nocy.

Mieszkańcy chcą spać, przedsiębiorcy zarabiać

Dla części mieszkańców to za mało. Zwracają uwagę, że osoby mieszkające nad lokalami gastronomicznymi nadal będą narażone na hałas późnym wieczorem i w nocy.

– Nie mogę o godz. 23 prowadzić remontu w swoim mieszkaniu, ale ktoś może hałasować pod moimi oknami do godziny pierwszej w nocy? Zaprezentowano dziś bardzo ładne hasło: „Główne Miasto. Każdy ma prawo tu mieszkać, pracować i odpoczywać". Rozumiem, mieszkać można, pracować można, ale odpoczywać od pierwszej w nocy? Ciężko - mówił jeden z uczestników spotkania.

Urzędnicy odpowiadają, że nowe przepisy mają być pierwszym krokiem, a nie zamknięciem tematu.

– Dzisiaj ogródek ma prawo funkcjonować całą noc – przypomina Piotr Grzelak, zastępca prezydent Gdańska. – To chcemy ograniczyć. Nadal obowiązują przepisy dotyczące naruszania zasad współżycia społecznego.

Inaczej na projekt patrzą przedsiębiorcy. Ich zdaniem część proponowanych ograniczeń może utrudnić działalność lokali, które od lat są jednym z elementów Głównego Miasta. Przekonują, że centrum potrzebuje restauracji, kawiarni i ogródków, bo to one przyciągają mieszkańców oraz turystów także po zakończeniu dnia zwiedzania.

– Zrobiliśmy badania przygotowane przez niezależną firmę – mówi jeden z restauratorów. – Pytaliśmy mieszkańców Gdańska o opinię na temat ogródków. Większość poparła ich działanie bez ograniczeń. 90 procent mieszkańców uważa, że ogródki wpływają pozytywnie na rozwój miasta.

"A ilu z tych 90 procent mieszka na Głównym Mieście?" – pyta Joanna Stępniewska.

– Rozumiem wasze stanowisko, ale Śródmieście nie należy tylko do was, tak jak plaża w Brzeźnie nie należy tylko do mieszkańców Brzeźna czy plaża na Stogach do mieszkańców Stogów – mówi z kolei właścicielka jednego z lokali przy ul. Chlebnickiej.

Zwraca też jednak uwagę na praktyczne problemy związane z ograniczeniem godzin działania ogródków. Jej zdaniem samo wyproszenie gości o określonej porze nie rozwiązuje problemu.

– Jeśli w tygodniu o 23 będziemy musieli wyprosić naszych gości z ogródka, to w jaki sposób potem mamy tymi ogródkami zarządzać? Mamy spinać meble, postawić ochroniarza? – pyta.

– To wasze zadanie – odpowiadają urzędnicy. – Musicie bardzo jasno na wejściu napisać: „Lokal czynny do tej i do tej, ogródek czynny do tej i do tej”.

Meleksy, naganiacze i reklamy. Co zmieni park kulturowy?

Poza ogródkami gastronomicznymi najwięcej uwagi podczas konsultacji poświęcano meleksom. Według danych przedstawionych przez miasto aż 94 proc. uczestników ankiety opowiedziało się za wprowadzeniem zasad regulujących ich funkcjonowanie.

Projekt zakłada ograniczenie liczby pojazdów posiadających miejskie identyfikatory do 25, wyznaczenie tras przejazdu i miejsc postoju oraz zakaz używania zewnętrznego nagłośnienia. Dla władz miasta to sposób na uporządkowanie ruchu bez całkowitego zakazywania tej formy transportu.

Prawo nie zakazuje picia

Nie wszyscy mieszkańcy uznali jednak te propozycje za wystarczające. Pytają m.in., dlaczego przepisy nie odnoszą się do spożywania alkoholu przez pasażerów meleksów. Urzędnicy odpowiadają, że park kulturowy nie może zmieniać przepisów obowiązujących w całym kraju.

– Obowiązujące w Polsce prawo jest takie, że trzeźwy i niepijący musi być kierujący pojazdem, a nie pasażerowie – tłumaczy Piotr Borawski, zastępca prezydenta. - Mnie to oczywiście też oburza, jeżeli widzimy taką sytuację na ulicy, ale musimy działać zgodnie z prawem.

Ale także tutaj punkt widzenia na poziom ograniczeń zależy od tego, po której stronie się jest. Przedstawiciele branży zwracają bowiem uwagę na kwestie organizacyjne. Wyznaczone miejsca postoju mogą oznaczać konieczność przejazdu bardziej ruchliwymi ulicami – wskazuje jeden z kierowców, a to, jego zdaniem, niekoniecznie poprawi bezpieczeństwo.

Borawski odpowiada, że najważniejsze jest ograniczenie ruchu meleksów w najbardziej reprezentacyjnej części miasta.

– Nie będziemy zmieniać miejsc parkingowych, niech kierowca jeździ naokoło, nie będzie jeździć ulicami Głównego Miasta – mówi kategorycznie.

Podobne zasady mają objąć reklamy, handel uliczny i promocję lokali. Projekt przewiduje m.in. zakaz rozdawania ulotek, reklam świetlnych wyświetlanych przez projektory, figur reklamowych, ekranów oraz handlu w przejściach bramnych.

Zniknąć mają również fotobudki, pawilony i przypadkowe stoiska, które – zdaniem miasta – nie pasują do zabytkowej przestrzeni.

Dla części przedsiębiorców oznacza to uporządkowanie zasad i ograniczenie konkurencji opartej na agresywnej reklamie. Inni widzą w tym jednak kolejne utrudnienia w prowadzeniu działalności.

Nie pierwszy taki park. Gdańsk patrzy na doświadczenia innych miast

Gdańsk nie jest pierwszym miastem, które próbuje uporządkować historyczne centrum za pomocą parku kulturowego. Takie rozwiązania od lat funkcjonują już w kilku innych polskich miastach.

Najczęściej przywoływanym przykładem jest Kraków. Tam park kulturowy obejmujący Stare Miasto działa od ponad dekady. W tym czasie doprecyzowywano zapisy i reagowano na nowe sposoby obchodzenia obowiązujących zasad. Do tych doświadczeń odwołują się również przedstawiciele Gdańska.

– Jeśli pojawią się pomysły na obejście przepisów, będziemy je zmieniać. Kraków kilka razy już zmieniał zapisy w swoim parku – zapowiada Piotr Grzelak.

Podobne spory pojawiały się także w innych miastach. Najwięcej emocji zwykle wywołują te same kwestie: godziny działania ogródków gastronomicznych, reklamy, występy ulicznych artystów i handel. Gdańscy urzędnicy zapewniają, że korzystają z doświadczeń innych i już np. na etapie konsultacji zaproszono do współpracy ekspertów z Krakowa – tam osiągnięto najlepsze efekty w walce m.in. z zalewem nielegalnych reklam, co potwierdził report NIK.

W Poznaniu dyskusja dotycząca ogródków zakończyła się rozwiązaniem pośrednim. Mieszkańcy chcieli krótszego czasu ich funkcjonowania, przedsiębiorcy – większej swobody. Ostatecznie w tym roku zdecydowano, że na Starym Rynku ogródki będą działały do północy, a w weekendy – do 2 w nocy. Dopuszczalne jest jeszcze 30 minut na zamknięcie ogródka. Nadal nie wszyscy są zadowoleni, ale generalnie przyjęto zasady, które miały uwzględnić argumenty obu stron.

Z kolei we Wrocławiu w obrębie Parku Kulturowego Stare Miasto nie ma ograniczeń godzinowych dla lokali, ale zakazano m.in. działalności o charakterze erotycznym, eliminując z centrum sex-shopy. Podobnie w Krakowie – gdy tamtejsze Stare Miasto opanowały kluby go-go i laserowe reklamy, wprowadzono m.in. zakaz łączenia klubu erotycznego z działalnością gastronomiczną, zakaz kolorowych świateł w witrynach czy ograniczenie handlu obwoźnego.

Same przepisy nie wystarczą

Uchwalenie parku kulturowego jest dopiero początkiem, kolejnym wyzwaniem będzie pilnowanie, czy nowe zasady rzeczywiście są przestrzegane. Podczas spotkań konsultacyjnych mieszkańcy wielokrotnie pytali o kontrolę.

- Nawet najlepiej przygotowane przepisy nie zmienią sytuacji, jeśli nikt nie będzie tego przestrzegał, a my co noc będziemy musieli wzywać policję – zwraca uwagę Maciej Kościelny z ul. Św. Ducha.

Miasto zapowiada więc utworzenie specjalnego zespołu w Straży Miejskiej, który będzie zajmował się kontrolą przestrzegania zasad obowiązujących na terenie parku. W przypadku meleksów dodatkowym narzędziem ma być coroczny konkurs na przyznawanie identyfikatorów. Z kolei kierowcy łamiący przepisy mogą nie tylko otrzymać mandat, ale również stracić możliwość uzyskania identyfikatora w kolejnych sezonach.

Czy taki system okaże się skuteczny, pokaże dopiero codzienna praktyka. Projekt uchwały o parku kulturowego ma być głosowany na sesji Rady Miasta w listopadzie i – jak liczą władze Gdańska - na początku stycznia zostanie ona opublikowana. Większość przepisów zacznie obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia uchwały.

Co zmieni Park Kulturowy Główne Miasto? 

Projekt uchwały wprowadza jednolite zasady obowiązujące na terenie Parku Kulturowego Główne Miasto. Regulacje obejmą m.in. ogródki gastronomiczne, meleksy, reklamy, handel uliczny, promocję lokali oraz organizację przestrzeni publicznej.

Ogródki gastronomiczne:

• od niedzieli do czwartku mają działać do godz. 23,
• w piątki i soboty – do godz. 1 w nocy,
• wyposażenie ogródków ma mieć jednolitą estetykę,
• ograniczone zostaną elementy reklamowe i dodatkowa zabudowa.

Meleksy i pojazdy wolnobieżne:

• po Głównym Mieście będzie mogło poruszać się maksymalnie 25 pojazdów z miejskimi identyfikatorami,
• zostaną wyznaczone trasy przejazdu i miejsca postoju,
• zabronione będzie używanie zewnętrznego nagłośnienia,
• identyfikatory mają być przyznawane w corocznym konkursie.

Reklamy i szyldy

Projekt przewiduje:

• zakaz ekranów LED oraz innych nośników wyświetlających ruchomy obraz,
• zakaz reklam wyświetlanych przez projektory,
• zakaz potykaczy i wolnostojących figur reklamowych,
• uporządkowanie zasad umieszczania szyldów,
• ograniczenie liczby i wielkości reklam.

Handel uliczny

Nowe zasady obejmą:

• sprzedaż tylko w wyznaczonych miejscach,
• zakaz handlu w bramach i przejściach,
• ograniczenie liczby tymczasowych stoisk,
• uporządkowanie zasad sprzedaży sezonowej.

Naganiacze i promocja lokali

Projekt zakłada:

• zakaz zaczepiania przechodniów w celu zachęcania do skorzystania z usług,
• zakaz rozdawania ulotek na terenie parku,
• ograniczenie najbardziej uciążliwych form reklamy.

Artyści uliczni

Występy artystów ulicznych mają wymagać:

• uzyskania zgody,
• odbywania się w wyznaczonych miejscach,
• przestrzegania określonych zasad dotyczących hałasu i godzin występów.

Przestrzeń publiczna

Regulacje obejmą również:

• uporządkowanie małej architektury i wyposażenia ulic,
• ograniczenie przypadkowych instalacji i urządzeń,
• większą ochronę zabytkowego krajobrazu oraz osi widokowych.

Kontrola przestrzegania zasad

Za nadzór nad realizacją przepisów ma odpowiadać specjalny zespół Straży Miejskiej.

Przedsiębiorcy i operatorzy meleksów łamiący zasady będą mogli zostać ukarani mandatami. W przypadku przewoźników naruszenia mogą skutkować utratą możliwości uzyskania identyfikatora w kolejnych latach.