Gdańska badaczka w finale Lush Prize 2026. Sztuczna inteligencja zamiast testów na zwierzętach

Po co testować kosmetyki na królikach, skoro mamy AI? 

Wyobraź sobie laboratorium bez klatek. Zamiast królików, myszy czy szczurów - potężne komputery, algorytmy sztucznej inteligencji i precyzyjne modele molekularne. Tak wygląda przyszłość nauki, nad którą pracuje dr Alicja Mikołajczyk. Jej badania mają nie tylko wyeliminować cierpienie zwierząt, ale także skrócić czas badań nawet o kilka lat i obniżyć koszty projektowania nowych substancji.

Jak to działa? Zamiast aplikować krem na skórę zwierzęcia i czekać na reakcję, komputer przewiduje na podstawie struktury molekularnej, czy dana substancja będzie bezpieczna dla człowieka. To tzw. metody in silico - badania prowadzone wyłącznie w wirtualnej przestrzeni, które w połączeniu z testami in vitro (na komórkach) tworzą kompletny obraz bezpieczeństwa nowego produktu.

Czym jest Lush Prize?

Lush Prize to największy na świecie fundusz nagród wspierający inicjatywy, które mają doprowadzić do całkowitego zakończenia wykorzystywania zwierząt w badaniach naukowych. W tegorocznej edycji konkursu zgłoszono projekty z 25 krajów, a na krótkiej liście znalazło się zaledwie 60 nominacji.

Kategoria Młody Badacz jest przeznaczona dla naukowców poniżej 35. roku życia. Maksymalnie pięciu laureatów otrzyma grant w wysokości 10 tysięcy funtów, które mogą przeznaczyć na dalszy rozwój swoich badań. Oprócz tej kategorii, organizatorzy przyznają nagrody w czterech innych dziedzinach: Nauka, Szkolenia, Świadomość Społeczna oraz Rzecznictwo Polityczne.

Zwycięzcy zostaną ogłoszeni podczas uroczystej ceremonii zaplanowanej na maj 2026 roku. Nominacja dr Mikołajczyk to już sam w sobie ogromny sukces - jako jedyna osoba z Polski przeszła przez pierwszą selekcję, wyprzedzając setki innych kandydatur z całego globu.

To dla mnie ogromn zaszczyt i mocne potwierdzenie sensu mojej wieloletniej pracy na rzecz badań bez udziału zwierząt laboratoryjnych, które realizuję na Wydziale Chemii Uniwersytetu Gdańskiego - w Pracowni Chemoinformatyki Środowiska w zespole prof. Puzyna - oraz w QSAR Lab, spółce spin-off Uniwersytetu Gdańskiego - mówi dr Alicja Mikołajczyk. - Odbieram to wyróżnienie jako wyraźny sygnał, że nauka i wdrożenia oparte na podejściu „human-relevant” - czyli wykorzystujące dane i modele możliwie najtrafniej odzwierciedlające biologię człowieka oraz mechanizmy toksyczności - stają się realnym kierunkiem zmiany w badaniach i ocenie bezpieczeństwa substancji chemicznych oraz zaawansowanych materiałów, w tym nanomateriałów nowej generacji.

CZYTAJ TEŻ: Przełomowa technologia naukowców z Gdańska! Wiedzą, jak walczyć z wirusem Zika

Co kryje się za skrótem NAMs?

Jeśli jeszcze nie spotkałeś się z określeniem NAMs (New Approach Methodologies), to najwyższy czas to nadrobić. To właśnie metody rozwijane przez pomorską badaczkę, mają szansę zdefiniować na nowo standardy bezpieczeństwa w chemii i farmacji.

NAMs to zbiór technik obejmujących:

• Badania in vitro - prowadzone na komórkach lub tkankach poza organizmem
• Metody in chemico - oparte na reakcjach chemicznych i biochemicznych
• Modelowanie in silico - zaawansowane symulacje komputerowe z wykorzystaniem AI

Wszystkie te podejścia łączone są w ramach tzw. zintegrowanych strategii badań i oceny (IATA), które pozwalają kompleksowo ocenić potencjalne zagrożenia związane z nową substancją. Kluczowe jest tu podejście "human-relevant" - co oznacza, że modele możliwie najbardziej precyzyjnie odzwierciedlają biologię człowieka, a nie innych gatunków.

ZOBACZ TAKŻE: Wykryją tętniaka mózgu dzięki AI? Naukowcy z Gdańska pracują nad nową metodą leczenia

Od testów na zwierzętach do wirtualnego laboratorium 

Idea 1R - pełnego zaprzestania testów na zwierzętach, a nie tylko ich redukcji - powoli staje się realnym standardem w branży naukowej. To przesunięcie paradygmatu, którego byliśmy świadkami w ostatnich latach, zawdzięczamy właśnie takim badaczom jak dr Alicja Mikołajczyk.

Dzięki takim inicjatywom możliwe będzie lepsze zarządzanie ryzykiem chemicznym w całym cyklu życia produktu - od projektowania, przez produkcję, użytkowanie, aż po utylizację. A wszystko to bez krzywdzenia choćby jednego zwierzęcia laboratoryjnego.

A Ty? znałeś wcześniej dr Alicję Mikołajczyk? Daj znać w komentarzu, co sądzisz o eliminowaniu testów na zwierzętach! A jeśli interesujesz się nauką z Pomorza, koniecznie sprawdź nasze pozostałe artykuły o sukcesach trójmiejskich uczelni.