Artur Jabłoński uhonorowany Medalem Stolema przez młodych Kaszubów

Medal Stolema to nagroda przyznawana corocznie za wybitne zasługi dla kultury kaszubskiej. Przyznawana jest od prawie 60 lat i nazywa się ją mianem „kaszubskiego nobla”.

Stolemy to postacie z kaszubskiej mitologii. To olbrzymy o ogromnej sile, które są w stanie przerzucać największe kamienie, jakimi usiany jest pomorski krajobraz. Porównanie do olbrzymów kształtujących kaszubski świat symbolizuje artystycznie wykonany krążek zawieszony na czarno-żółtej wstędze. W tym roku otrzymał i dołączył do grona Stolemów dr Artur Jabłoński.

Laureat jest doktorem nauk humanistycznych, dziennikarzem, historykiem, pisarzem, samorządowcem, założycielem Radia Kaszëbë i polsko-kaszubskiej szkoły podstawowej „Naja Szkòła” w Wejherowie, prezesem stowarzyszenia Perspektiva Kaszëbskô, prezesem Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w latach 2004-10, byłym wiceprezesem stowarzyszenia Kaszëbskô Jednota.

Oficjalnie do grona Stolemowców, czyli laureatów Medalu Stolema dr. Artura Jabłońskiego przyjął dr Dariusz Majkowski, laureat tego wyróżnienia za rok 2023, pracownik Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Pomerania”, doktor nauk humanistycznych, członek Rady Języka Kaszubskiego. Po kaszubsku podkreślił on, że to wyróżnienie należało się Jabłońskiemu już dawno. Jego dokonania i działalność w pełni na to zasługują. Ale – jak dodał – szczególnie ważne w tych osiągnięciach jest wprowadzanie na kaszubską stegnę nowych ludzi. I Darek Majkowski jest jedną z tych osób, które zostały zainspirowane do działania na rzecz tatczëzny właśnie przez Artura Jabłońskiego.

Po odczytaniu decyzji kapituły przez młodych z Klubu Studenckiego Pomorania prezes organizacji wręczył dr Arturowi Jabłońskiemu Medal Stolema. Laureat nie krył wzruszenia. W rodnej mowie stwierdził, że to dla niego wielki zaszczyt, życzył młodym stolemowej mocy, chęci wznoszenia się na najwyższe szczyty, bycia ambasadorami zmiany. I życia w języku kaszubskim.

– To je wiôlgô éra, ale téż wiôldżi òbrzészk! – stwierdził Artur Jabłoński. - Rëmù, co do waju slëchô, jô wama młodim żëczã, ti stolemòwi mòcë, ti chãcë ùnoszeniô sã na nôwëższi wëszawë, a przed wszëtczim - a to ju są nie le dlô waju żëczbë, blós do wszëdczich Kaszëbów: Bãdzëta ambasadorama zmianë! Żijta w kaszëbsczim jãzëkù! – zachęcił.

Gratulacje laureatowi złożyła m.in. Bożena Ugowska, prezeska Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Życzyła mu wielu kolejnych owocnych pomysłów i możliwości ich realizacji.

- Laùreatowi żëczã wiele brzadnëch ùdbów i mòżlëwòsców jich realizacje – powiedziała.

Galę uświetnił kaszubski występ młodych z zespołu Demore z Kościerzyny.

Pierwsze Medale Stolema wręczono w 1967 r. i od tego czasu wyróżnienie nadano wielu osobom i instytucjom, którym społeczność kaszubska zawdzięcza istotny wkład w zachowanie i rozwój swojej kultury. O nadaniu nagrody decyduje kapituła złożona z pełnoprawnych członków klubu studenckiego Pomorania. Do klubu należą adepci pomorskich uczelni działający na rzecz zachowania i promowania kaszubskiego dziedzictwa i tożsamości.

Wystąpienie Artura Jabłońskiego w języku kaszubskim tuż po odebraniu Medalu Stolema:

Drodżi Karno Medalu Stolema / Stolemòwców! Drodżi Sztudérzë Klubù Pòmòraniô, Tczëwôrtni gòsce dzisészégò wieczora!

Z redotą spiewajã dzisô slowa himnë:

“Zemio rodnô, pëszni kaszëbsczi kraju,

Òd Gduńska tu, jak do Roztoczi bróm!

Të jes snôżô jak kwiat rozkwitli w maju,

Ce tatczëznã lubòtbą tu móm!” 

Kò òd negò sztótë, czedë Klub Sztudérów Pomorania przëznôl mie Medal Stolema, to je òd 27 gromicznika 2026, czëjã sã zôs taczi mlodi a mòcni, jak w 1990 roku, na pòczątkù, czej to wszëtkò sã dlô mie zaczãno: naumëslné żëcé w kaszëbiznie - w jãzëku a kulturze.

Jo, jô naasôl żôglë na tim bôcë 36 lat témù, a jachôl na mòrze, kùrsã na Kaszëbską. Wiele bëlo pòd drogą snôdczëznów, mjalczëznów, nie jeden mie chcôl wcignąc szôlińc, a przéczni vjater - kò ten stôl sã mie drëchã. Lëdze rzeką: - to doch sã nie òplôcô pòd wiater krziżowac. A jô wama òdrzekã: - òni na wiater gôdają!  Òni Kaszëbów nie znają! Dobrze to Bernat Zëchta w “Bùdzta spiącëch” napisôl: - Wë wiater wa muszita sã zamienic! Cëż jô rzek!? - Nié we wiater le w szôl, le w sztorëm, co bë ten òdżiń rozmiecil pò cali Pòmòrsce!” 

Jak jô na waju tutak zdrzã - na Pomorańców - to jô czëjã, że wiater dobiérô! To nie je mùca wiatre, to nie je żôdżel wiatre - to je ju rewina, dwòje rewin! 

Dzisô je tak wiele Stolemów wkól. Dzéń w dzéń, ze skwerã, le dërch w miono òdrodë, przenôszajõ ne wiôldżé kamë rozdrzúconé pò cali Pòmòrsce. Sõ nie do widzeniô pòd dakama szkól, w mùzealnëch jizbach, zeza swòjich kòmpùtrów, w ùrzãdach... Czasã nawet czej wińdõ na binã nicht sã na nich nie pòznô przez calé lata. Jô sã niskò przed nima klóniajã! Jima wszëtczima nen Medal Stolema dedikùjã!

To je do mie wiôlgô éra! Nick tak nie ceszi, jak wëapartnienié przez mlodëch aktiwstów. Kò lëdze czasã so mëslą, że ne pòkòlenia pò nich gôdajõ jú jaczims jinim jãzëka ë majõ czësto swòje srawë. To nigdë nie je prôwda, blós je nót miec ùszë szërok òdemklé! Tédë jo! Je to ale redosc, czedë chòc na sztót twój glos daje sã czëc w kaszëbsczim rëmie!

Ale terô je ju przed wszëtczim waju czas! Jô to widzã! To, jak wa trzëmôta kaszëbską fana wësok w górze ë ùsrãbioni / ùpòdmiotowioni jidzeta z nią na cali swiat przez żëcô. Jimôjta sã domôcëznë, bò òna daje stolemną mòc, le ùnoszëjta sã na nôwëższé wëszawë wszëdnégò rëmù - kòżden na swòjã, na taką jaką mòże ë pòtrafi - bò wôżné są te slowa wërzeklé róz czedës przez jednégò knópa, co jô je zapisôl w ksążce “Mòje zvjornjenja”: jeżlë sã nie chcesz ùniesc na ne nôwëższé wëszawë, docz v calosci sã ùnaszac?!

Më Kaszëbi - Më nôród, taczich waju dzisô brëkùjemë. Co to je nôród? Cos wëòbrôżonégò, cos co je mòzaiką pòsklôdóną z wiele sztëczków. Z nich jedną, móże nôważniészą rzeczą, je jãzëk. Jeżlë dzysô gôdómë ò przindzoce kaszëbsczégò jãzëka, to nié mòżemë jú leno mëslec ò tim, że je òn érbòwóni w rodzënie, bò prosto nie je. W przëtrôfkù mlodëch lëdzi widzymë wôżną zmianã: kaszëbsczi corôz czãsczi nie je przëkôzëwóny z pòkòleniô na pòkòlenié, le wëbierôni. Dlô wiele mlodëch je òn stegną ùdzôlu w kùlturze. 

W ti zmianie baro wôżną rolã grô òddólni aktiwizm mlodëch Kaszëbów. To nie je ruch instytucjonalny ani hierarchiczny. Òn je sécowi, je pòroztrzasli ë w wieldżim dzélu dzeje sã w nece. I to je jegò wiôlgô moc. Dlôte młodi mògą stwarzac prôwdzëwé rëmë, dze kaszëbsczi jãzëk żëje ë je ùżiwóni. Tam, dze wczasni nie bëlo dlô niego placë.

Jo. Internet stôł sã ju dzysô jednim z przédnich môlów, dze kaszëbsczi jãzëk fùnksnérëje. Tam sã twôrzą môlé jednotë, w jaczich ùżiwô sã kaszëbsczégò swòbódno, czasã na próbã, bez strachu, że chtës pòwié, że „to nie je dobré, to nie je richtich pò kaszëbskù”, że “Tak sã nie gôdô”.  Mlodi ùczą sã kaszëbsczégò òd se samëch, przez gôdkã, słëchanié ë bëcé razã.

Baro wôżné je téż to, że pòjôwiô sã generacjô rodziców, jaczi gôdają z dzecama pò kaszëbskù, chòc sami w dzecinstwie tegò jãzëka nié mielë. To wszëtkò pòkôzëje, że kaszëbsczi mòże bëc nie blós traconi, le téż òdzwëskiwóni.

Z ti perspektywë - kaszëbsczi perspektiwë - widzec je, że dzisô më brëkùjemë nowégò pòzdrzatkù na pòlitikã jãzëkòwą ë kùlturową. JInstytucëje nie mògą le pilowac normów ë chronic jãzëka na papiorze. Mùszą wëzdrzëc w to, co robią młodi, ë dôwac temu rum! Prosto - wspierac to. Bëc zó tą zmianą.

Tegò rëmù, co do waju slëchô, jô wama mlodim żëczã, ti stolemòwi mòcë, ti chãcë ùnoszeniô sã na nôwëższi wëszawë, a przed wszëtczim - a to ju są nie le dlô waju żëczbë, blós do wszëdczich Kaszëbów: Bãdzëta ambasadorama zmianë! Żijta w kaszëbsczim jãzëkù!