Nowe zasady w USC już obowiązują. Chodzi o zagraniczne małżeństwa jednopłciowe

Nowe wzory dokumentów w USC. Co się zmieniło od 23 sierpnia?

Nowe wzory dokumentów wydawanych przez urzędy stanu cywilnego weszły w życie w niedzielę, 23 sierpnia. To rozporządzenie ministra cyfryzacji z 22 maja 2026 r. dotyczące wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Akt został opublikowany w Dzienniku Ustaw 22 maja, a jego status w oficjalnym wykazie pozostaje obecnie „obowiązujący”.

Zmiany miały zakończyć wieloletni problem z transkrypcją zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. Dotyczą m.in.: 

• odpisów zupełnych i skróconych aktów małżeństwa,
• zaświadczeń dotyczących danych znajdujących się w rejestrze stanu cywilnego.

Neutralne formularze zamiast podziału na płeć

Największe znaczenie ma jednak nowy sposób konstruowania formularza aktu małżeństwa. Dotychczasowe wzory przewidywały osobne rubryki na dane kobiety i mężczyzny. Nowe rozwiązanie wprowadza bardziej neutralny zapis: 

• kobieta i mężczyzna,
• kobieta i kobieta,
• mężczyzna i mężczyzna. 

Dzięki temu dokument może zostać wypełniony także w przypadku małżeństwa dwóch kobiet lub dwóch mężczyzn.

– Każda para, która zawarła małżeństwo za granicą, może otrzymać polski akt małżeństwa bez konieczności godzenia się na to, że jedna z osób będzie figurować w dokumencie z oznaczeniem płci niezgodnym z jej płcią. To ważny krok w stronę państwa, które traktuje wszystkich z godnością, równością i szacunkiem – mówi, cytowany w komunikacie rządowym, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski.

Czy to legalizacja małżeństw jednopłciowych w Polsce?

Nie oznacza to, że w Polsce będzie można zawrzeć małżeństwo jednopłciowe. Nowe przepisy dotyczą przede wszystkim transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego. Chodzi o wpisanie do polskiego rejestru aktu małżeństwa sporządzonego wcześniej za granicą. Taka możliwość nie tworzy w Polsce nowej instytucji małżeństwa.

Ministerstwo Cyfryzacji podkreśla, że dotychczas problemem były nie tylko przepisy, ale również kwestie praktyczne. Urzędy dysponowały wzorami dokumentów, które nie pozwalały prawidłowo wpisać danych dwóch osób tej samej płci.

Po zmianie odpis aktu sporządzonego w wyniku transkrypcji ma zawierać informację, że małżeństwo zostało zawarte poza Polską. Jednocześnie wzór dokumentu dotyczący małżeństw zawieranych w Polsce pozostaje bez zmian.

Spór prawny. Rozporządzenie rządu a wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Nowe rozporządzenie było odpowiedzią na wcześniejsze wyroki sądów administracyjnych dotyczące zagranicznych małżeństw jednopłciowych. Ministerstwo Cyfryzacji wskazuje m.in. na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nakazywało zapewnienie skutecznej możliwości rejestracji zagranicznych zdarzeń stanu cywilnego.

W praktyce przed zmianami oznaczało to, że osoby, które zawarły małżeństwo w państwie dopuszczającym związki jednopłciowe, mogły napotykać problemy przy próbie uzyskania polskich dokumentów potwierdzających ich stan cywilny.

Nowe wzory miały ten problem technicznie rozwiązać. 23 sierpnia kierownicy USC mieli otrzymać narzędzie pozwalające na prawidłowe sporządzenie dokumentacji, także w takich przypadkach.

Zakwestionowanie przepisów przez TK

Sytuacja skomplikowała się jednak 28 lipca. Tego dnia Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy rozporządzenia w zakresie, w jakim umożliwiają sporządzanie wzorów dokumentów dotyczących transkrypcji zagranicznych małżeństw osób tej samej płci. TK uznał je za niezgodne z art. 92 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji. Wyrok zapadł jednogłośnie.

To właśnie ten element sprawia, że zapowiadana na 23 sierpnia zmiana nie jest już tak jednoznaczna, jak mogło się wydawać jeszcze kilka tygodni temu.

Rozbieżność interpretacyjna w urzędach

I tu pojawia się największy problem. Z jednej strony, oficjalny Dziennik Ustaw nadal wskazuje 23 sierpnia 2026 r. jako datę wejścia w życie rozporządzenia.

Z drugiej strony, Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące właśnie tej części procedury, która ma umożliwić prawidłową transkrypcję zagranicznych małżeństw jednopłciowych.

Sprawa wpisuje się w szerszy spór prawny. Mamy stanowisko TK, a także wcześniejsze orzecznictwo sądów administracyjnych oraz prawo Unii Europejskiej. W efekcie, sytuacja osób, które chcą dokonać transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, pozostaje skomplikowana.

Jak wskazują prawnicy, cytowani w najnowszych analizach, znaczenie ma także kwestia publikacji wyroku TK. Zanim to nastąpi, jego skutki prawne nie są takie same, jak w przypadku opublikowanego orzeczenia.

Jak wygląda rejestracja zagranicznego małżeństwa w praktyce? Przykład Gdańska

Mimo sporów prawnych, samorządy wdrażają nowe procedury. Urząd Stanu Cywilnego w Gdańsku potwierdził gotowość do obsługi mieszkańców na nowych zasadach. Od 24 sierpnia zarejestrowano tam już sześć aktów małżeństw zawartych w:

• Danii,
• Niemczech,
• Wielkiej Brytanii,
• Austrii.

Wymagane dokumenty i opłaty

Każdy wniosek o transkrypcję rozpatrywany jest indywidualnie. Należy przygotować:

• oryginał zagranicznego aktu małżeństwa,
• tłumaczenie przysięgłe dokumentu na język polski,
• dowód uiszczenia opłaty skarbowej (koszt wynosi 50 zł).

Czas oczekiwania na wydanie decyzji i polskich odpisów wynosi standardowo do 30 dni.