Prorektorka, profesorka, inżynierka. Powstał słownik feminatywów gdańskich uczelni

Feminatywy na gdańskich uczelniach. Powstał specjalny słownik

Prorektorka, dziekanka, profesorka, badaczka czy inżynierka – takie i setki innych żeńskich nazw stanowisk, zawodów oraz tytułów naukowych znalazły się w „Słowniku feminatywów Związku Uczelni w Gdańsku im. Daniela Fahrenheita”. 

Licząca 428 stron publikacja autorstwa dr. hab. Zenona Licy, prof. Uniwersytetu Gdańskiego, została wydana przez Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego i jest dostępna bezpłatnie w wersji elektronicznej.

Ponad 400 stron żeńskich nazw

Słownik powstał z myślą o społecznościach Uniwersytetu Gdańskiego, Politechniki Gdańskiej i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego – uczelni założycielskich Związku Uczelni im. Daniela Fahrenheita. Od września 2026 roku do związku należą także Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki oraz Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku. Obecne wydanie obejmuje jednak nazewnictwo stosowane na trzech uczelniach założycielskich.

Celem publikacji jest ułatwienie stosowania żeńskich form nazw stanowisk i funkcji w codziennej komunikacji akademickiej, korespondencji oraz dokumentach uczelnianych. W opracowaniu znalazły się zarówno nazwy funkcji kierowniczych, takie jak prorektorka, dziekanka, prodziekanka, kanclerka czy pełnomocniczka, jak i określenia stopni, tytułów oraz stanowisk akademickich, m.in. profesorka (również profesora), doktorka (lub doktora), adiunktka, wykładowczyni i badaczka. Uwzględniono również nazwy zawodów specjalistycznych, technicznych i administracyjnych, w tym biolożka, informatyczka, inżynierka, audytorka oraz radczyni prawna.

Każde hasło zawiera odmianę wyrazu, propozycje form grzecznościowych, angielski odpowiednik oraz stosowane skróty. Opracowanie uwzględnia również wieloczłonowe nazwy stanowisk.

Praca oparta na analizach i badaniach

Przygotowanie słownika wymagało zebrania nazw stanowisk, funkcji i zawodów występujących na uczelniach, oraz analizy ich żeńskich odpowiedników i sposobów funkcjonowania we współczesnej polszczyźnie.

- Praca nad słownikiem była przedsięwzięciem wieloetapowym. Rozpocząłem od zebrania nazw stanowisk, funkcji i zawodów występujących na trzech uczelniach tworzących Związek - wyjaśnia autor publikacji, dr hab. Zenon Lica, prof. UG. W kolejnych etapach korzystał ze słowników, korpusów językowych oraz przykładów rzeczywistego użycia poszczególnych form.

– Ważnym elementem były również badania ankietowe, które pozwoliły poznać opinie użytkowników języka – dodaje prof. Zenon Lica. Podkreśla też, że publikacja ma charakter pomocniczy, a korzystanie z proponowanych form jest dobrowolne.

Będą też prace nad kolejną wersją opracowania, która ma uwzględniać słownictwo stosowane także na Akademii Sztuk Pięknych i Akademii Muzycznej.

Element działań na rzecz równości

Prof. Zenon Lica dziękuje również osobom zaangażowanym w przygotowanie publikacji.

 – Chciałbym szczególnie podziękować profesor Ewie Łojkowskiej, która była inicjatorką pomysłu stworzenia słownika. To dzięki Jej inspiracji idea zaczęła nabierać realnych kształtów. Pani Profesor była również jedną z pierwszych czytelniczek powstającego opracowania. Cenne były dla mnie także konsultacje z profesor Izabelą Kępką, uwagi recenzentki profesor Aliny Naruszewicz-Duchlińskiej oraz udział osób uczestniczących w badaniach ankietowych – podkreśla autor.

Jak zaznacza prof. dr hab. Ewa Łojkowska, koordynatorka projektu MINDtheGEP na UG (Modifying Institutions by Developing Gender Equality Plans), publikacja powstała w ramach działań związanych z realizacją Planu Równości Płci oraz europejskiego projektu MINDtheGEP, realizowanego w latach 2021–2020. Jednym z jego efektów było opracowanie Planu wdrażania polityki równości płci na Uniwersytecie Gdańskim na lata 2024–2028.

– Słownik feminatywów jest publikacją długo oczekiwaną przez społeczność akademicką i odpowiada na postulaty naszego środowiska. Powstał w ramach działań związanych z realizacją Planu Równości Płci na Uniwersytecie Gdańskim i europejskiego projektu MINDtheGEP. Jego wydanie to kolejny krok w budowaniu kultury akademickiej opartej na równości szans i języku uwzględniającym różnorodność naszej wspólnoty – mówi prof. Ewa Łojkowska.

Feminatywy w oficjalnej komunikacji

W listopadzie 2024 roku rektor Uniwersytetu Gdańskiego prof. Piotr Stepnowski umożliwił stosowanie żeńskich form nazw stanowisk i funkcji w oficjalnej komunikacji oraz dokumentacji uczelni. Podobne rozwiązanie w maju 2025 roku wprowadził rektor Politechniki Gdańskiej prof. Krzysztof Wilde. Podobne inicjatywy dotyczące opracowań i stosowania feminatywów pojawiły się też na innych uczelniach, m.in. na Uniwersytecie Śląskim, Uniwersytecie Zielonogórskim i Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. 

„Słownik feminatywów Związku Uczelni w Gdańsku im. Daniela Fahrenheita” można pobrać TUTAJ