Wyjątkowa gęś pomorska. Powinna trafić na każdy polski stół

„Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina”. 19. edycja kultowego święta

W roli głównej każdej edycji imprezy „Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina” jest gęś pomorska hodowana w Polsce już od XVII wieku. Tak będzie i w tym roku w Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie koło Słupska.

Dlaczego gęś pomorska to superfood polskiej wsi?

Gęś słynie ze:

• znakomitego mięsa,
• delikatnego i miękkiego pierza,
• tłuszczu wykorzystywanego zarówno w kuchni, jak i ludowej medycynie.

Największą furorę gęś zrobiła na polskim talerzu. Z racji tego, że zwierzę to hodowane jest do jesieni, to właśnie od jesieni do zimy pojawiała się zazwyczaj na polskim stole. Najczęściej trafiała tam w formie pieczeni nadziewanej owocami lub wyrobami mięsnymi. Na bazie gęsiego mięsa robiono również rosół oraz wywary do zup.

Dzisiaj wiadomo, że mięso gęsi wyróżnia się wysoką zawartością:

• pełnowartościowego białka,
• cennego żelaza,
• cynku,
• witamin z grupy B (szczególnie B12).

Zawiera także dużo zdrowych kwasów tłuszczowych (jednonienasyconych i wielonienasyconych), które wspierają układ krążenia. Dlatego często wykorzystywana jest w dietach odchudzających. 

Co istotne, gęsi – w przeciwieństwie do kurczaków lub indyków – nie nadają się do chowu przemysłowego. Dlatego najczęściej można spotkać je na wsi lub w niewielkich zagrodach, gdzie hodowane są na tak zwanym „wolnym wybiegu”. To dodatkowo wzbogaca jakość mięsa i wyrobów, ale ma też wpływ ma cenę.

Gęsina na św. Marcina. Tradycja, legenda i historia

Kim był św. Marcin i dlaczego kojarzymy go z gęsiami?

W historii gęsina najczęściej jedzona była właśnie w listopadzie. Trafiała na świąteczny stół między innymi 11 dnia tego miesiąca. To Święto Niepodległości, ale również Świętego Marcina.

Święty Marcin z Tours jest patronem Francji, żołnierzy, ubogich, a także wielu grup zawodowych (m.in. krawców, hotelarzy, młynarzy i kowali). Według legendy, to właśnie gęsi, wśród których ukrył się poszukiwany, spowodowały swoim krzykiem, że został odnaleziony i wyniesiony na stanowisko biskupa. Od tego czasu jest kojarzony z gęsiami.

Dania z gęsi. Co mówią szefowie kuchni?

Rafał Niewiarowski

O tym, że dobrze przyrządzona gęsina jest świetnym daniem, wie od lat Rafał Niewiarowski, szef kuchni i właściciel słupskiej restauracji „Dym na Wodzie”.

Gęś jest wymagającym produktem i ważne jest, aby ją dobrze przygotować oraz odpowiednio wcześnie zamarynować. Należy również pamiętać, że są to najczęściej zwierzęta hodowane w wolnym chowie, co oznacza, że ich obróbka termiczna powinna być co najmniej 20 procent dłuższa niż gęsi hodowlanej. Bardzo cenny jest tłuszcz z gęsi. Jest bardzo pożywny i, moim zdaniem, to najbardziej wartościowy tłuszcz zwierzęcy na świecie.

Rafał Niewiarowski / szef kuchni i właściciel słupskiej restauracji „Dym na Wodzie”

Rafał Niewiarowski zachęca, aby gęś podawać nie tylko pieczoną. Bardzo dobre są również zupy z gęsi. Chociażby rosół. Często robi także kaszankę.

Jacek Przybysz

O tym, że gęsie mięso jest dobre przez cały rok, wie Jacek Przybysz, właściciel Gospody „Spiżarnia w Kratę”, która na stałe funkcjonuje w Swołowie i od lat wspiera listopadowe święto gęsi. W karcie swojej gospody zawsze ma potrawy z gęsi.

Goście najbardziej chwalą sobie szarpaną gęsinę i gulasz z gęsiny z kluseczkami. To dania, które zawsze pojawiają się w czasie imprezy. Gęsina ma swój specyficzny smak. Jest zdrowa i pożywna. Ma również bardzo wiele mikroelementów. Ja najbardziej lubię gęś duszoną w specjalnej brytfannie żeliwnej, tak zwanej „gęślarce”. To specjalne naczynie przeznaczone właśnie do przyrządzania gęsi.

Jacek Przybysz / właściciel Gospody „Spiżarnia w Kratę”

Program święta gęsi 2026 w Swołowie 2026. Pokazy gotowania na żywo

W tym roku podczas imprezy będziemy mogli zobaczyć, jak dania z gęsi przygotowują szefowie kuchni znanych regionalnych restauracji. 

– W tym roku 7 listopada na scenie wystąpią panie z Koła Gospodyń Wiejskich Naćmierz – laureatki Złotej Gęsi 2025 dla najlepszego wystawcy gęsiny. Zwycięzcy ubiegłorocznego plebiscytu zaprezentują swoje popisowe dania z gęsiny podczas pokazu gotowania na żywo – mówi Dawid Gonciarz, kierownik oddziału Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie. – Dzień później swój autorski kulinarny show zaprezentuje uznany pomorski szef kuchni Hubert Kiełbasa, reprezentujący „Restaurację Intryga”. W środę, 11 listopada swoimi kulinarnymi sekretami dzielić się będzie doświadczony szef kuchni Mariusz Sulikowski z restauracji „Stacja Smaku” w Bytowie.

Co zjesz i kupisz na święcie gęsi? Lista przysmaków

Każdy, kto przyjedzie w tych dniach do Swołowa, będzie miał okazję degustować i kupić gęsinę w różnych odsłonach kulinarnych: 

• gęsie okrasy,
• pierogi i kartacze z gęsiną,
• smalce gęsie,
• gęsi: pieczone, gotowane, smażone, duszone, faszerowane,
• półgęski wędzone na zimno,
• galarety,
• kiełbasy,
• pasztety z gęsi,
• zupy na gęsinie: czerninę, brukwiankę, kapuśniak, buliony,
• mnóstwo potraw z podrobów gęsich,
• tarty,
• gęsie burgery,
• szarpaną gęsinę z dodatkami,
• wiele innych.

Święto gęsi w Swołowie to okazja, by poznać potrawy i wyroby z gęsiny, uczestniczyć w targu produktów wiejskich z okolicy oraz jarmarku rękodzieła. Jak zwykle, obecnych będzie około osiemdziesięciu wystawców ze swoimi gęsimi wyrobami, tj. koła gospodyń wiejskich, pasjonaci kulinarni, przetwórcy, rolnicy oraz gospodarstwa agroturystyczne, lokalni hodowcy i restauratorzy.

Atrakcje towarzyszące. Targ, rękodzieło i muzyka

Wydarzeniu towarzyszy również targ pomorskich produktów lokalnych, a wśród nich znajdziemy najlepsze w regionie: oleje, przetwory, soki, wina, cydry, nalewki, herbaty, kiszonki, warzywa, chleby i inne. 

• Dodatkowo dostępna będzie „Strefa miodu”, czyli targ pomorskich pszczelarzy.

Wśród dodatków do gęsiny każdy znajdzie coś dla siebie. 

• Przez wszystkie trzy dni wydarzenia będzie działał kiermasz rękodzieła – ponad 60 wystawców z Pomorza z autentycznym rękodziełem.
• Każdego dnia trwać będzie biesiada z muzyką na żywo, wystąpią zespoły pieśni i tańca oraz zespoły i kapele folklorystyczne z regionu. 
• Na koniec każdego dnia wydarzenia zatańczyć będzie można na wiejskiej potańcówce na dechach.

Bilety, dojazd i informacje praktyczne

To najważniejsze wydarzenie kulinarno-kulturalne regionu przyciąga każdego roku blisko dwadzieścia tysięcy turystów z Pomorza, całego kraju oraz zagranicy.

• Flagowa impreza „Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina” odbędzie się w dniach 7, 8 oraz 11 listopada 2026 roku w Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie.
• W godzinach od 10.00 do 17.00 stolica Krainy w Kratę zamieni się w tętniące życiem miejsce dla miłośników tradycyjnych smaków, gęsich przysmaków, najlepszych produktów lokalnych oraz żywego rzemiosła. 

Impreza ta od dziewiętnastu lat niezmiennie upowszechnia tradycję spożywania gęsiny w okolicach dnia Świętego Marcina. Stanowi niezwykle atrakcyjną alternatywę dla wspólnego świętowania rocznicy Odzyskania Niepodległości w pięknej pomorskiej wsi Swołowo. Atmosfera oraz atrakcyjny program na scenie i w muzealnych zagrodach powodują, że wydarzenie to nie jest tylko olbrzymim jarmarkiem, ale również biesiadą z pomorską muzyką, miejscem bogatym w dawne zwyczaje pomorskiej wsi oraz pełnym atrakcji dla dzieci, całych rodzin i seniorów. 

Bilety wstępu

Główne miejsce wydarzenia to Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie, zlokalizowane pod adresem: Swołowo 15, 76-206 Słupsk.

Wejścia na wydarzenie znajdują się w zagrodach nr 14 i nr 15. 

• Cena: 15 zł (bilet jednorazowy).
• Gdzie kupić: na miejscu, w godz. 10.00 do 17.00, w kasach przy zagrodach nr 5, 8, 14 i 15.
• Co obejmuje: zwiedzanie całego muzeum, wystawy stałe, pokazy, degustacje, warsztaty i teatry.

Bezpłatny autobus PKS „Gę”

Z myślą o komforcie i wygodzie uczestników, na wszystkie dni wydarzenia uruchomione zostaną specjalne bezpłatne połączenia autobusowe PKS – linia „Gę”. Będą kursować ze Słupska do Swołowa i z powrotem.

Parkingi i ruch pieszy

• Duże parkingi dla samochodów przygotowane będą po obu stronach wsi, bezpośrednio przy wjazdach. 
• Ruch samochodowy będzie odbywał się wyłącznie na obrzeżach miejscowości, natomiast we wsi, wiejską owalnicą, możliwy będzie wyłącznie ruch pieszy, co zapewni pełne bezpieczeństwo wszystkim odwiedzającym.

Tegoroczną edycję wydarzenia Honorowym Patronatem objął Marszałek Województwa Pomorskiego.

Główny organizator: Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie, oddział Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku.

Szczegóły programu: www.muzeum.swolowo.pl.

„Pomorska gęsina – smak, który łączy” to cykl poświęcony pomorskiej gęsinie, o której piszemy tuż przed imprezą „Na św. Marcina najlepsza pomorska gęsina”. Najważniejsze wydarzenie kulinarno-kulturalne regionu, które przyciąga każdego roku blisko dwadzieścia tysięcy turystów, odbędzie się w dniach 7, 8 oraz 11 listopada w Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie. My opowiemy o historii, tradycji, znaczeniu gęsiny i rosnącym zainteresowaniu produktami regionalnymi. Przedstawmy przepisy, porady, sposoby przygotowania gęsiny, a także relacje z wielkiej pomorskiej biesiady w Swołowie.